Livet i Kristus

Tittelen på eit tidlegare bibelstudium var «I Kristus». Der tok vi føre oss den meir objektive sida av at Gud ser den truande i Kristus. Dette studiet er tenkt som ei vidareføring og tek sikte på å gje ei innføring i den meir subjektive og praktiske sida; kva Bibelen seier om det å fungere og leve i Kristus.

Ein ny skapning

Paulus seier i 2 Kor 5, 17 at dersom nokon er i Kristus, så er han ein ny skapning. Han seier òg at alt det gamle er forsvunne og alt er blitt nytt. Vi skjønar altså at for den som er komen til tru på Jesus, er livet vorte heilt omskapt; fått ein heilt ny kvalitet over seg. Dette er noko mange av oss kan vitne om i samband med vår eiga omvending. Men ofte høyrer ein nyomvende personar omtala som «nye skapningar» som om kvar enkelt kristen skulle vere «nyskapt». Dette er ikkje noko som Bibelen lærer oss. Bibelen fortel ikkje om så mange menneske som er blitt skapte; det vanlege er derimot å bli fødde. Dei fyrste menneska, Adam og Eva vart skapte individuelt av Skaparen sjølv (1 Mos 1, 7; 2, 21-22). Då Gud skapte Adam, brukte han slike stoff som finst elles på jorda (1 Mos 2, 7). Så langt på veg kan ein seie at han vart skapt frå inkje. Men i Eva sitt tilfelle, kan vi seie at han tok frå det han allereie hadde skapt og «vidareutvikla» det (2, 21). Det kan vere litt av grunnen til Adam og Eva ikkje vert omtala som det fyrste og det andre mennesket. Den andre grunnen kan vere at Skrifta reknar fedrene som den parten som fører arven vidare til borna (1 Pet 1, 18). Såleis er det at Paulus i 1 Kor 15 omtalar Adam som det fyrste og Jesus som det andre mennesket (vv. 45 og 47). Og vi les ikkje vidare om det «tredje» og «fjerde» mennesket. Derimot les vi i kap. 15 om den fyrste og den siste Adam, noko som kan vere skrive for å understreke at det ikkje kjem fleire (v. 45). Vidare ser det ut til at begge disse menneska, Adam og Kristus, er framstelte som stamfedrar. Dette kjem til uttrykk i vv. 48 og 49. Slik som det fyrste mennesket var, slik er alle etterkomarane hans vorte. Alle menneska som sidan er blitt fødde, er altså ikkje skapte individuelt, men er gjennom arvestoffa ei vidareføring av foreldra sine. Slik er det ikkje berre med det fyrste mennesket; men òg det andre mennesket, Kristus, er framstelt som ein stamfar (v. 49). Dei truande, som gjennom den nye fødselen er plassert i Kristus, «skal bere den himmelske sitt bilete». Vi skal altså bli prega av Kristus, slik at det kan merkast i det ytre; det vert eit nytt liv.

På same måten som det i 2 Kor 5, 17 står at den truande er ein ny skapning, står det i Efes 2, 15-16 at Gud har skapt alle truande til eitt nytt menneske; ikkje mange. Her er det tale om to grupper, jødar og heidningar, som er vorte sameina i ein lekam (v. 16). Ved seg sjølv skapte han dei to til eitt nytt menneske. I Korintarbrevet lærte vi at Jesus var den siste Adam og er det andre mennesket. Når vi her i Efesarbrevet les om det nye mennesket, skjønar vi at det er ikkje er tale om eit tredje. Derimot viser dette at Jesus, det andre mennesket, som ein ny stamfar tek opp i seg sjølv alle dei som trur på han. Og slik har Gud skapt eit nytt menneske; ein ny mennesketype – vi kan snakke om ei nyskaping (Efes 2, 10). Her ser vi at vi er skapt og forma som Guds eige handverksarbeid (workmanship). Denne sameininga der alle truande er i Kristus der han er hovudet og vi lemane, kallar Paulus løyndomen eller Kristi løyndom (løyndomen i Kristus) (Efes 3, 3-4). Ein stad seier han et denne løyndomen er stor (Efes 5, 32). Og denne løyndomen er sameininga mellom Kristus og kyrkja.

Eit nytt liv

I Efes 2, 10 las vi nettopp at vi ikkje berre er eit verk av ein handverkar eller kunstnar si hand, men vi er skapte til gode gjerningar. Vi legg merkje til at det står gode gjerningar, ikkje lovgjerningar. Paulus seier vidare i v. 15 at Jesus avlyste lova som kom med bod og føreskrifter. Desse gode gjerningane skal ikkje vere eit strev frå vår side, men derimot noko som Gud har lagt ferdige og som vi skal «ferdast» i. Når det slik er Gud som administrerer dette, er det sjølvsagt viktig at han får høve til å leie oss slik han vil. Det er vel grunn til å tru at desse «gode» gjerningane skulle omfatte alt vi som menneske tek oss føre, både på det praktiske og åndelege området.

Nokre vil vel hevde at vi menneske; både truande og ikkje truande treng å ha levereglane som vi finn i lova, skal vi vite korleis vi skal leve. Og at utan lovforkynning er det fritt fram til å «gjere som ein vil». Men som vi ser ovanfor, avlyste Jesus lova. Det same er òg sagt andre stader i Det nye testamentet (Rom 10, 4; Gal 3). Vi ser tydeleg at Paulus sterkt åtvarar mot lovtrældom (Rom 7 og Gal 3). Gjerningsvesenet er noko som høyrer det gamle mennesket til (Rom 7, 1-2). Og vil nokon leggje seg inn under lova att, fell dei utanom nåden som er å finne i Kristus (Gal 5, 4). Men det at Paulus så sterkt held fram at vi er frie frå lova (Rom 7, 3; Gal 4, 5) er ikkje det same som å tillate synd. Han understrekar dette svært tydeleg i Rom 6, 1-2: «Skal vi halde fram i synda? Nei, langt ifrå!). Derimot underviser Paulus i alle breva sine svært detaljert og praktisk om kristen livsførsle.

Føreskrifter for kristen livsførsle

I Efesarbrevet og Kolossarbrevet kjem Paulus med føreskrifter og formaningar som gjeld kristenlivet: I kyrkja sitt indre liv (Efes 4, 1-32; Kol 3, 1-17), i samfunnslivet elles (Efes 5, 1-17) , i ekteskapet (Efes 5, 22-33; Kol 3, 18-19), tilhøvet mellom born og foreldre (Efes 6, 1-4; Kol 3, 20-21); og til slutt tilhøvet mellom arbeidstakarar og arbeidsgjevarar (Efes 6, 5-9; Kol 3, 22- 4,1).

Frå kapittel fire i Efesarbrevet formanar Paulus lesarane til å leve på ein måte som svarar til den nye stillinga (kallet) dei har fått i Kristus. Gjennom dei 16 fyrste versa seier han noko om dei store trekka i kyrkja sitt liv; at kjærleiken og einskapen skal råde mellom dei truande og at Jesus har gjeve gåver og tenester som skal hjelpe til at lekamen vert knytt saman og vert oppbygd gjennom dei ulike lemane sitt arbeid. Frå vers 17 held han fram med å formane dei truande til ikkje å leve slik dei vantru lever, som ikkje kjenner Gud. Men vi skal avleggje det gamle mennesket (Adam) (v. 22) og ikle oss det nye (v. 24). Der ifrå kjem han med praktiske tilvisingar. Det han kjem med her , opplever ein ikkje som strenge krav; men heller kjærlege formaningar om å la seg omforme etter Jesu førebilete. Ein skal vere til gagn for kvarandre, og vise omsut for kvarandre (v. 20, 24, 25, 29, 32). Alt dette skal skje i respekt for Gud og Anden han har late bu i oss (v. 30). Paulus seier at all slags vreide, skrik og spott skal vere lang borte frå oss. Når han seier det, må det vere at det er mogeleg for oss å leggje om livsførsla i høve til slik ho var før, noko han skildrar i vv. 17-19. Det kan vere ei hjelp at vi har lært Kristus å kjenne (v. 20) og kan ha han til føredøme. Men eg er redd at skal ein prøve på dette i eiga kraft, endar ein opp med erfaringa til mannen som Paulus skriv om i Romarane 7. Han ville så gjerne gjere det som var rett og godt, men resultatet vart heile tida det motsette.

Ei heilt ny drivkraft

1. Ei ny pakt

(Jer 31, 31-34; 2 Kor 3, 6; Hebr 8, 8; 9,15; 12, 24)

Hos profeten Jeremia les vi om ei ny pakt som Gud lovar å opprette med Israelsfolket ein gong i framtida. Det ser ut til at oppfyllinga av denne lovnaden fyrst skjer når Jødane tek imot Jesus som Messias i endens tid (Esek 11, 16-20). Denne pakta er den same som Jesus viser til når han innstiftar nattverden (Luk 22, 20; 1 Kor 11, 25). Her seier han at denne pakta er komen i stand med medverknad av blodet hans som han gav for syndene våre då han døydde på krossen. Ut ifrå dette skjønar vi at denne pakta ikkje berre gjeld Jødefolket, slik tilfellet var med den førre pakta (1 Mos 17, 7-11). Derimot må det gjelde alle som trur på Jesus (Joh 3, 16). Likeeins kjem lovnaden til Abraham inn i biletet her, som sa at i hans ætt (Kristus) skulle alle folkeslag velsignast(1 Mos 26, 4; 28, 14; Gal 3,14). Dette samsvarar godt med det vi omtala ovanfor (Ef 2, 16), at jødar og heidningar har vorte forlikte i ein lekam med Gud ved krossen.

Denne nye pakta skulle vere ulik den gamle (2 Kor 3, 14) på den måten at det ikkje lenger var krav frå Gud si side og trugsmål om straff eller løn. No skulle han leggje lova i sinnet og skrive ho i hjarta deira (Jer 31, 33). Dette er å forstå slik at Gud ville gjere noko i det indre av menneska slik at dei ikkje stod han imot, men derimot no fekk eit indre ynskje om å gjere Guds vilje (v. 34).

2.Ei ny ånd

Hos Esekiel går Gud lenger i å forklare på kva måte han vil få i stand ei sinnsendring hos dei menneska som får del i den nye pakta, dei som trur på han (Esek 11, 19; 18, 31; 36, 26). Her lovar han oss ei ny ånd, noko som kan liknast med å skifte eit steinhjarte ut med eit kjøthjarte. I verset etter (36, 27) seier han beint fram at han vil gje dei sin eigen Ande inni dei, noko som vil få dei til å leve etter lovene hans. Dette er akkurat det same som Jesus lova læresveinane sine (Joh 14, 26). Dei skulle få den Heilage Ande som skulle lære dei alle ting og leie dei fram til heile sanninga. Den store skilnaden på stein og kjøt er at det eine er hardt og upåverkeleg, og det andre mjukt og føyeleg. Når vi ser på måten Jesus levde, ser vi tydeleg at han hadde eit mjukt sinnelag. Han let seg røre av menneska si naud, og det var kjærleiken som dreiv han (Matt 9, 36; 14,14; 20, 34; Mark 1, 41; 6, 34; Luk 7, 13). Her ser vi at det å vere fri frå lova, ikkje er det same som lovløyse. Derimot ser vi at Gud har lagt inn i den enkelte truande ei indre drivkraft som skal få oss til å gjere det han vil av eigen lyst og vilje (Mark 3, 35; Efes 6, 6; Rom 8, 2-4; 1 Joh 3, 9)

Segl og pant

I 2 Kor 1, 22 og Efes 1, 13-14 brukar Paulus uttrykka «segl» og «pant» om Anden. Seglet er som eit stempel som Gud har merkt oss med for å gje til kjenne at vi høyrer han til. Det at vi har fått Anden inni oss gjer at vi veit at vi er Guds born (Rom 8, 16). Dette er òg «pantet» på den himmelske arven vi ein gong skal få. Anden er eit «forskot» på ei seinare «utbetaling». Denne erfaringa av å få den Heilage Ande har alle truande hatt (Rom 8, 9). Jesus kalla dette «å bli fødd på nytt»( Joh 3, 3). «Det som er født av Anden er ånd» (3, 6), sa Jesus. Det er altså Anden som gjer dette arbeidet. Han er ikkje nær oss eller rundt oss, men har flytta inn i oss (Luk 17, 21). Mennesket som er eit åndsvesen. Og det er åndeleg dødt om det ikkje er født på nytt. I den tilstanden er det dominert av vonde, sataniske krefter (Efes 2, 1-2). No derimot, har vi fått ein ny natur som er skapt etter Gud (Efes 4, 24).

3.Gode gjerningar

Johannes seier i 1 Joh 3, 9 at den som er fødd av Gud kan ikkje synde fordi hans sæd blir i han. Nokre har skjøna dette ordet slik at vi truande er fullt og heilt ferdige med den gamle naturen og er no i Kristus syndfrie. Når vi ser Guds ord under eitt, skjønar vi at det ikkje er tilfelle. Men den nye naturen er fullkomen. Og let vi han råde, vil det føre til siger over den gamle (Rom 8, 2-4). Såleis er vi no i stand til å gjere «gode gjerningar» (Efes 2, 10). Det er slike gjerningar Johannes talar om når han i 1 Joh 2, 17 seier at den som gjer Guds vilje blir til evig tid. Det å gjere Guds vilje er ikkje det same som lovstrev, men derimot gode gjerningar som spring ut av det nye livet vi har fått i og med den nye fødselen. Johannes talar mykje om dette i 1 Joh. brev. Kapittel to tek til med det som ser ut til å vere hovudtemaet i brevet: han skriv brevet for at lesarane ikkje skal synde. Jakob er inne på same tankane når han i sitt brev seier at tru utan gjerningar er død tru (2, 14-17), og at trua viser seg gjennom gjerningar (2, 18). Jamført med Paulus si undervisning i Romarbrevet og særleg kapittel 7, skulle ein tru at dette er umogeleg og i strid med Paulus si lære.

Noko av det som Johannes og Jakob skriv, er lett å mistolke. Jakob formanar dei truande å gjere etter ordet, og ikkje berre høyre det ( 1, 22). Og det kan sjå ut som han meiner ein ikkje kan bli frelst av tru åleine, men òg kunne vise til gjerningar (2, 14). Johannes skriv om at vi må halde «boda hans» (1 Joh 2, 3-4; Joh 15, 10) og «orda hans» (2, 5). Her kan det sjå ut som at vi, etter å ha kome til tru, må gjere «vårt» i form av gjerningar. Men om vi ser litt nøyare etter, forstår vi at begge apostlane skriv om det same: at når ein er komen til tru, er det naturleg at livet vårt vitnar om den nye stillinga vi har fått i Kristus. Jakob sitt hovudpoeng i brevet sitt er vel dette: at liv og lære må samsvare. Seier vi noko og gjer noko anna, er vi hyklarar. Og slike hadde ikkje Jesus mykje godt å seie om (Matt 23).

Eit nytt bod

Når Johannes skriv om å halde «boda hans» (2, 3-4), så er det ikkje tale om dei ti boda eller andre bod gjevne ved Moses. Derimot ser vi frå vers ein at det er Jesus sine bod Johannes meiner. I vers sju og åtte seier han at eitt bod som både er gamalt og nytt. Dette bodet som han nemner, må vere nestekjærleiksbodet. Det er gamalt, og vi finn det i 3 Mos 19, 18. Likevel er det nytt. Johannes forklarar dett litt meir i vers åtte; der han talar om eit mørker som vik bort og «det sanne lyset» som allereie skin. Det same uttrykket brukar Johannes i samband med Jesu fødsel (Joh 1, 9; 8, 12). Og der seier han ikkje berre at lyset skin, men at det opplyser kvart menneske. Det nye med den nye pakta er lyset som opplyser menneska innanfrå; det nye livet som spring ut frå det indre av mennesket (Joh 7, 38). Såleis vert dette bodet nytt; det er ikkje lenger den tunge plikta som driv oss, men ei indre kraft. Noko anna som òg er nytt i høve til oppfyllinga av kjærleiksbodet, er kvaliteten. Vi skal ikkje elske nesten eller Gud med vår kjærleik, slik lova kravde. Derimot er det Guds kjærleik som skal fungere i våre liv. Guds ord seier at denne kjærleiken er utrend i hjarta våre (Rom 5, 5). Dette nye bodet er det som Jesus talar om i Joh 13, 34. Her seier han med klåre ord at han gjev eit nytt bod; at vi skal elske kvarandre. Dette bodet fell saman med påbodet om å elske nesten som seg sjølv (Matt 22, 39). Her omtalar Jesus det som er kalla «det doble kjærleiksbodet»; å elske Gud og nesten. Jesus seier at på desse to boda kviler heile lova og profetane. Her seier Jesus noko om at Gud ikkje fyrst og fremst er oppteken av dei ytre tinga, men hjartet (1 Sam 16, 7). Det er vel det same som Paulus er inne på når han seier at den som elskar, har oppfylt lova (Rom 13, 8 og 10; Gal 5, 14). Dette får han tydeleg fram gjennom å skrive eit heilt kapittel om kjærleiken, 1 Kor 13. Dette kapitlet startar med å seie at har eg ikkje kjærleik som drivkraft i det eg gjer for Gud eller nesten, så er det lite verd.

Korleis leve som kristen

Dette er eit stort emne, og det er sjølvsagt uråd i eit slikt studium å kunne gje ei heilskapleg framstelling av dette. Men guds ord gjev oss likevel nokre leietrådar vi kan sjå litt på.

1.Dagleglivet

Som nemnt ovanfor, var noko av hovudpoenget for Jakob at vi kristne lever ut trua vår i kvardagen og at det er samsvar mellom liv og lære. Det same er viktig for Johannes når han brukar uttrykket « å ferdast i lyset» (1 Joh 1, 7). «Å ferdast i lyset» kan kanskje ha litt ulike tydingar. Det vi fyrst og fremst tenkjer på, er at alt skjer synleg og om dagen. Alle menneske rundt oss er vitne til det vi gjer. Og meininga til Johannes må vere at vi som kristne ikkje må drive med ting som må skje i det skjulte. Litt av same tanken har Paulus når han skriv at «vi er Kristi vellukt og brev, kjent og lese av alle» (2 Kor 2, 15; 3, 2.3). Peter er inne på det same når han i 1 Pet 2, 12 formanar lesarane om at deira ferd mellom heidningane måtte vere god slik at dei kunne sjå dei gode gjerningane deira.

Johannes brukar òg det motsette utrykket: «å ferdast i mørket» (v. 6). Ut ifrå samanhengen forstår vi at dette betyr å leve i synd. Og motsett skulle ein tru at «å ferdast i lyset» måtte bety å leve etter Guds vilje – reint. Men der er anna innhald i dette uttrykket som òg er heilt tydeleg. Og det er at vi må vere ærlege og erkjenne feilsteg og synd som vi måtte gjere oss skuldige i, og be Gud og menneske om tilgjeving. Dette skriv Johannes om i siste delen av kapittel 1.

Han seier at eitt føremål med brevet er at dei kristne ikkje skulle synde (2, 1). Brevet er altså ei praktisk tilrettevising for korleis kristne skal leve. Dette brevet, i lag med mange andre skrifter i Det nye testamentet, er døme på at vi ikkje treng å ha Mose lov som rettesnor for dagleglivet. I tillegg til dette har vi i den nye pakta òg meir til hjelp i dette enn dei hadde i den gamle pakta.

Når Johannes seier at føremålet med det han skriv, er at dei kristne ikkje skal synde; så vil nokre protestere og seie at det ikkje er mogeleg. Andre vil kanskje seie at kristne syndar ikkje (1 Joh 3, 9). Til det siste kan seiast det same som Johannes seier om dei som hevdar slikt: dei dårar seg sjølve (1, 8). Derimot er dette ein positiv og optimistisk bodskap om at det er mogeleg å leve som kristen i denne verda på ein måte som ærar Gud og er til gagn for nesten. Men det ser ut til at Johannes reknar det som uunngåeleg at vi vil kome til å snuble og falle i synd. Men om så skulle skje, er ikkje all von ute. Vi har ein talsmann hos Faderen (2, 1) og blodet hans reinsar frå all synd (1, 7). Ofte tenkjer vi slik at soningsverket vart fullført for snart to tusen år sidan og vi vert tilgjevne på grunn av det. Men vi las faktisk her at blodet reins ar frå synd no. Gud har altså lagt til rette for slik reinsing så lenge vi lever jordelivet.

Eit liv i siger

Trass i dette, har Bibelen ein optimistisk bodskap til oss. Det er ikkje Guds vilje at vi skal leve eit kristenliv i nederlag. Paulus underviser i Romarbrevet, kapittel åtte at det er mogeleg å leve på ein slik måte at lova sine krav skulle bli oppfylte i oss (Rom 8, 4). Her seier han at lova kunne ikkje få menneska til å leve etter Guds vilje. Dette var fordi kjøtet var veikt, noko som vart tydeleg framlagt i kapittel sju. I vers to seier Paulus at Anden har kraft til å overvinne synda og døden si makt i oss, og set oss fri. Tidlegare verka dei syndige lystene i lemene våre (kjøtet) at vi bar frukt for døden (Rom 7, 5). Nokre meiner så at vi ut ifrå dette kan seiast å vere ferdige med den gamle naturen og lever difor ikkje i synd. Men det finst ikkje bibelsk dekning for ei slik forståing. Kvifor skulle Paulus då formane galatarane til ikkje å fullføre lystene til kjøtet dersom det ikkje lenger finst slike lyster? (Gal 5, 16). Og kvifor skulle han skrive at han sjølv held lekamen sin i trældom om det ikkje finst slike lyster der (1 Kor 9, 27) ?

Ferdast i Anden!

Det han seier i formaninga til galatarane, er å ferdast i Anden. Og gjer dei det, får dei siger over kjøtet si lyst; noko som kan omskrivast til «den vonde naturen».

Kva kjøtet har lyst til, er omtala i Gal 5, 19-21. Slike som gjer slikt, skal ikkje arve Guds rike. Nokre vil vel seie at slikt gjer no ikkje vi, særleg når ein tenkjer på slikt som vi reknar for mest graverande, som til dømes hor og mord. Men kva med Jesu ord om tankelivet vårt (Matt 5, 28)? Og noko av det som er nemnt, kan ein vel ikkje seie seg heilt fri for, slikt som misunning, vreide og usemje. Vi har framleis ein vond natur som er arva heilt frå Adam gjennom fedrane (1 Pet 1. 18).

Men som nemnt ovanfor, har vi òg fått ein ny gjennom den nye fødselen (Joh 3, 3). Den nye naturen får vi ved at Den heilage ande kjem inn i vår ånd og gjev oss del i «guddommeleg natur» (2 Pet 1, 4). Det er vel ganske sjølvsagt at slikt må vise att på livsførsla vår! I tillegg kjem at ved den same Anden er vi blitt poda eller planta inn i Kristus (1 Kor 12, 13; Rom 6, 5). Såleis får han styre oss og leve livet sitt gjennom oss (Gal 6, 20). Og dette får han gjort best når vi «ferdast i Anden». Paulus seier det faktisk så sterkt at når vi er i Kristus og ferdast i Anden, så vert lova sine krav oppfylte i oss (Rom 8, 5). Slik eg ser det, tenkjer Paulus på dette at vi som kristne har to sider som strir mot kvarandre; ei åndeleg side og ei kjøtleg. Slik at når han her talar om å «ferdast i Anden», meiner han å la den åndelege sida dominere. Dette samsvarar med Gal 5, 16 som seier at den som ferdast i Anden, held seg borte frå slike gjerningar som han kallar «kjøtet sine gjerningar». Men å ferdast i Anden er ikkje berre det å få siger over synd (1 Joh 2, 1). Der må finnast ei positiv side av det å «oppfylle lova». Her kjem Paulus sine ord om at den som elskar nesten sin, har oppfylt lova (Rom 13, 8; Gal 5, 14; Matt 22, 39).

Andens frukt

Kjærleiken er òg det fyrste Paulus nemner når han i Gal 5, 22 skildrar Anden si frukt: det er fyrst kjærleik, så glede, fred, langmod, mildskap, godleik og truskap. Vi legg merke til at det står «frukt», og ikkje «frukter». Nokre seier då at frukta av Anden er kjærleik; og dei andre eigenskapane som er nemnde, er noko som er ei naturleg fylgje av å vere fylt av kjærleik. Ut ifrå samanhengen ser det ut til at denne frukta utviklar seg hos den kristne når han ferdast i Anden. Grunnen til at det er slik, er vel Paulus inne på i Rom 8, 5 der han seier at den som let Anden råde, trår etter det som høyrer Anden til. Ein som har ei slik innstilling, vil vel naturleg søkje Gud i bøn om hans leiing i dagleglivet. Likeeins vil han nære seg med Guds ord (Salme 119, 105; 1 Pet 1, 22), og leve i lyset. Paulus formanar òg dei kristne til dette (Kol 3, 1-2 og 5; Gal 5, 25; Fil 2, 5). Formaninga han kjem med i Rom 12, 1-2 kjem vel òg inn her. Dette gjeld vårt daglege liv.

Sjølv om alle truande er fullkomne i Kristus (Fil 3, 15), så er ingen av oss fullkomne i vårt praktiske liv. Heller ikkje Paulus kunne seie det om seg sjølv: «Ikkje so at eg alt hev gripe det eller alt er fullkomen; men eg jagar etter det, om eg kann gripe det, etter som eg og er gripen av Kristus Jesus» (Fil 3, 12; Ef 4, 15; 2 Pet 3, 18).

Bli fylte av Anden!

Noko som fort melder seg for den som ynskjer å leve for Gud, er at ein kjem til kort. Og svaret på det er det som Paulus seier i Efes 5, 18: «Bli fylte av Anden!». Dette er det same som Jesus talar om når han seier at læresveinane hans skulle få kraft når den Heilage Ande kom over dei (Apgj 1, 8). Denne krafta treng vi i dagleglivet for å kunne fungere i alt det vi har tala om ovanfor.

Likeeins legg ein merke til at i begge desse tilfella heng dette saman med utrustning til åndeleg teneste. Såleis er det naturleg å gå vidare frå det meir private til livet i kyrkjelyden.

2. Livet i kyrkjelyden

Når Paulus oppmodar dei kristne i Efesus å verte fylte av Anden, held han fram i verset etter med å skildre kva resultatet av dette blir: då skulle dei tale til kvarandre med salmar og lovsongar og åndelege viser og synge og leike i hjarta deira for Herren. Og dei skulle alltid takke Gud og Faderen for alle ting i vår Herre Jesu Kristi namn, og vere kvarandre undergjevne i otte for Kristus. Dette viser oss at om det er naudsynt for vårt private åndelege liv å vere fylt av Anden, så er det kanskje endå viktigare i kyrkjelyden.

1. Utrustning til teneste

Jesus lovde læresveinane kraft gjennom at Anden skulle kome over dei, og Paulus oppmoda efesarane til å søkje å bli fylte av Anden. I Ef 6, 10 held han fram med å seie: « Bli sterke i Herren og i hans veldes kraft!» Denne oppmodinga kjem han med før han versa etter tek føre seg utrustninga vi treng i den åndelege kampen. Då kan ein tenkje seg at apostelen meiner ein fyrst må bli fylte med Anden og få den same opplevinga som læresveinane fekk på pinsedagen; og sidan verte ikledd den åndelege utrustninga ein treng. Men ofte vert alt lese i samanheng og ein oppfattar alt i samanheng og som eit uttrykk for å bli fylt av Anden. I v. 11 til 18 gjer Paulus ei samanlikning med rustninga og utstyret som soldatar på den tida brukte i krig. Og denne rustninga treng vi; for kampen vi har å kjempe, er ein åndeleg kamp (v. 12). Her er det tale om ein kamp mot djevelen og hans åndehær, noko som skulle indikere at dette mest gjeld utanfor kyrkjelyden; i verda. Dette er sjølvsagt sant; for i møte med vantru menneske føler ein ofte åndskampen nesten på kroppen. Men likevel kan det ofte vere ein hard kamp å kjempe når ein står i eit åndeleg arbeid i ein kyrkjelyd. Ein kan til dømes merke kor det røyner på når ein vil stå for det ein ser er rett ut ifrå Guds ord.

Når ein ser på denne utrustninga, legg ein merke til at det mest av det stridsmannen bær, er defensive «våpen». Og desse delane av rustninga skal vi aktivt ta på oss (vv. 11, 13). Det at ein har kunnskap og kjennskap til Jesus og frelsa og er trygge på det, vernar oss mot åtak. Men når vi kjem til fottyet, er det ikkje lenger det defensive som er i fokus. Den som har væpna seg med evangeliet om fred er ferdig til offensiv. Det at vi skal vere ombundne på føtene, indikerer at evangeliet er med kor vi enn går. Det seier òg noko om at det må bli eitt med oss; godt fastbunde. Og det er ein bodskap om fred (Rom. 10, 5). Likevel er sverdet stridsmannen sitt eigentlege våpen. Det er ikkje nok å ferdast i Anden og vere fylt av Anden, Anden treng Guds ord som våpen (Hebr. 4, 12).

Ein lekam – ulike lemar

Ein bærande tanke for Paulus i 1 Kor 12 er at alle truande er i Kristus, og at kvar enkelt har sin plass og oppgåve som lem på lekamen hans (v. 13). På same måte som alle delane på den naturlege lekamen vår er naudsynte for at lekamen skal fungere, er det bruk for alle lemane på Jesu lekam (vv. 15-27).

Vi har tidlegare framheva den enkelte truande si stilling i Kristus. Her i dette kapitlet er det samspelet mellom lemane som er i fokus. Kvar enkelt høyrer til i ein lokal kyrkjelyd som saman med andre utgjer den universale kyrkja. Dette er ikkje berre ei samling av menneske som trur på Jesus; men lekamen hans der han sjølv utgjer hovudet som styrer lekamen. Til saman er dette det nye mennesket (Ef 2, 15) som står i skarp kontrast til det gamle (Rom 6, 6). Her i kapittel 12 forklarar òg Paulus korleis den truande er komen inn i Kristus. I vers 13 seier han at vi alle er blitt døypte inn i ein lekam, og denne lekamen er sjølvsagt Kristi lekam. Og det skjedde med eller ved ein Ande, den heilage Ande (Gal 3, 27).

Livet i kyrkjelyden utgjer eit viktig sosialt nettverk for medlemane, og fyller såleis ein viktig funksjon i eit samfunn som har vorte meir og meir materialistisk og kaldt. Men likevel er ikkje dette kyrkjelyden sin viktigaste funksjon; slik mellommenneskeleg samkvem kan ein òg ha andre stadar. Nei, kyrkjelyden er fyrst og fremst ein stad for åndeleg samfunn; både mellom dei truande og Gud. Og for å skulle fungere i eit slikt åndeleg samfunn, har Gud utstyrt oss med ei ny ånd (Esek 36, 26; Rom 8, 15). Men i tillegg gjev Gud åndelege gåver til kyrkjelyden, som skal vere til styrke (Rom 1, 11) og oppbygging ( 1 Kor 14,12 ).

2. Åndelege gåver

Vi las ovanfor om ei utrustning til åndeleg kamp som skal «ikle oss» eller «ta». I tillegg til dette vil Gud gje oss åndelege gåver. Det er særleg i 1 Kor 12 Paulus underviser om desse åndelege gåvene. Her legg vi merke til at det er gåver, og det er noko vi får. Her skal vi ikkje «ta» eller «ta på» noko. Såleis er det altså Gud som gjev oss desse gåvene. Vidare står det at dei vert gjevne etter som det er gagnleg (v. 7). Det er òg tale om «åndelege» gåver. Ein kallar nokre gonger desse gåvene for overnaturlege gåver for å skilje dei frå naturlege gåver, evner og anlegg som alle menneske er fødde med. I vers fire kallar Paulus desse gåvene for «nådegåver». Og det er den mest vanlege seiemåten. Det seier noko om at det er tale om gåver gjevne av Gud utan vår forteneste. Det greske ordet er «charisma», som uttrykkjer ei guddommeleg gunstbevising. Det same ordet er brukt i Rom 5, 15 og 6,23 der frelsa i Jesus Kristus er omtala som ei «nådegåve». Og i 1 Kor 7, 7 kan det sjå ut som Paulus brukar dette ordet for å uttrykkje eit livskall. I Utanom Paulus sine brev er det berre i 1 Pet 4, 10 at nådegåvene er direkte nemnde. Her i 1 Kor 12 står det ikkje noko om at ein fyrst må bli fylt av den Heilage Ande før ein kan få desse gåvene. Jesus knyter heller ikkje nådegåver til lovnaden om kraft ved Anden (Apgj 1, 8). Likevel har ein grunn til å knyte dette saman. Når Peter på pinsedag siterer Joel-profetien i samband med opplevinga læresveinane hadde hatt, nemner han ytringar som harmonerer med det Paulus her underviser om. Likeeins står det i Apgj 19, 6 om nokon som hadde denne opplevinga, at dei tala «med tunger og profetiske ord». Det same gjorde læresveinane på pinsedag. Det er særleg tungetale som har vore knytt til opplevinga av Anden; ja ofte er det blitt hevda at tungetalen er sjølve teiknet på at ein har opplevd å bli fylt av Anden. Når Paulus i 1 Kor 12 skriv om nådegåvene, er det tydeleg at dette ikkje fyrst og fremst er for predikantar og pastorar. Nei, det han har mest fokus på er heile Kristi lekam og sambandet mellom alle lemane. Så nådegåvene er for alle, og alle bør søkje å få nådegåver i rikeleg mål. Og dei skal tene til å byggje opp kyrkjelyden (1 Kor 14,12). Difor er det òg naturleg at det er kyrkjelyden som skal «prøve» det som kjem fram, om det er ekte (1 Kor 12, 10; 14, 29). Det at nådegåvebruken skal prøvast og vurderast, viser at dette kan misbrukast. Såleis gjev Paulus i 1 Kor 14 rettleiing i bruken av ulike nådegåver. Likeeins skriv han eit heilt kapittel (1 Kor 13) om kjærleiken, som må ligge som grunnlag for all bruk av nådegåvene (1 Kor 13, 1-2). Sjølv om desse gåvene er gjevne av Gud av hans eigen nåde og gunst, vert ein i kap. 14, 1 likevel oppmoda til å trå etter kjærleiken og streve etter dei åndelege gåvene. Det beste ein då kan gjere, er vel å be inderleg om det og vere opne for at han vil gje oss det.

Paulus underviser vidare i v. 28 om at Gud har plassert personar i kyrkjelyden, utrusta med ulike nådegåver. Desse kan ha særlege åndsutrustningar til ulike tenester. Her kan det vere tale om eit personleg kall frå Gud. Eller det kan vere at personar peikar seg naturleg ut som berarar av tenestegåver. Det er ulike nådegåver, men Anden er den same (v. 4). Og det er ulike tenester, men Herren er den same (v. 5). Her kan det sjå ut som det er Anden som deler ut dei åndelege gåvene, og det er Herren (Jesus) som kallar til ulike tenester.

Visdoms tale

Den fyrste åndelege nådegåva Paulus nemner, er «visdoms tale» (v. 8); eller rettare: «visdoms ord». Som nemnt ovanfor, må ein skilje mellom naturgåver som ein vert fødde med og desse gåvene som Anden gjev (v. 11). Difor er «visdoms tale» å forstå som ei overnaturleg evne til å tale med visdom som overgår det menneskelege. Dette er ei evne som kan vere til særleg hjelp for personar i leiande funksjonar i kyrkjelyden. Ofte står ein overfor vanskelege avgjerder der løysinga plutseleg kan kome ved at nokon blir leia til å tale visdoms ord (1 Kor 2, 6 – 7). Likeeins er det vel utvilsamt at denne gåva svært verdfull i forkynninga. Denne nådegåva er av dei minst synlege, men umåteleg viktig.

Kunnskaps tale

Også når det gjeld uttrykket «kunnskaps tale» eller «kunnskaps ord», som Paulus nemner vidare i v. 8, må ein passe seg så ein ikkje forvekslar dette med det meir generell, kunnskap i vidare tyding (Rom 15, 14; 1 Kor 1, 5). Uttrykket «kunnskaps tale» finst berre her i dette kapitlet, men er vel mykje av det same som ei «openberring» (1 Kor 14, 6; 26; 30). Denne gåva, å kunne openberre skjulte ting, synest å ha vorte meir utbreidd i dei seinare år. Det kan vere svært trus-styrkjande at Gud openberrar tilhøve ved livet vårt gjennom personar som umogeleg kan ha kunnskap om dette. Denne gåva må kunne seiast å vere i nær slekt med profetgåva, og ofte verkar desse i lag. Det er mogeleg at det i tillegg til denne openberre gåva som her er nemnd, òg kan vere tale om denne nådegåva hos forkynnarar som får særleg openberring over Ordet så dei vert reiskap til å formidle ein kunnskap som overgår det naturlege.

Gåve til å prøve ånder

Denne gåva les vi om i 1 Kor 12, 10. Nokre omsetjingar brukar ordet «evne», andre «gåve». Men i grunnteksten står det «sortering av ånder». I praksis er det her tale om ei evne til å kunne skilje mellom ulike åndsytringar. Personar som har denne nådegåva vil kunne seie at til dømes ein profeti er ekte eller ikkje (1 Kor 14, 29; 1 Joh 4, 1-3). Nokre gonger kan nok det menneskelege få overhand i større eller mindre grad. Andre gonger kan ein kjenne uhygge i samband med personar som gjer krav på å ha med Gud å gjere. I slike tilfelle kan det vere tale om personar som har kome i kontakt med vonde åndsmakter (Apgj 16, 16; Efes 2, 2). Dersom ein skal kunne drive ut vonde ånder, slik Jesus seier vi skal gjere, er det naudsynt å ha denne nådegåva (Mark 16, 17). Ein vil òg kunne vurdere om ein person forkynner i Andens kraft eller i eiga kraft (Sak 4, 6). I tillegg til denne nådegåva må ein prøve alt på Guds ord, om det samsvarer med Ordet. Det er ikkje alltid at det vert brukt direkte bibelsitat, men bodskapen må ikkje gå imot klåre bibelske sanningar(1 Tess 5, 21; 1 Kor 12, 3).

Desse tre nådegåvene vi alt har nemnt, er ofte plassert saman og fått namnet «forstandsgåver» eller «opplysningsgåver». Ofte er det vanskeleg å skilje dei, og ein person kan ha ein kombinasjon av alle tre.

Tru

Her ser vi at «tru» er nemnt saman med dei andre nådegåvene. Og såleis kan vi gå ut ifrå at det er ei særleg form for tru apostelen her tenkjer på. Om vi ser på korleis dette ordet er brukt i Bibelen, finn vi at det i alle fall er brukt i tre ulike tydingar: Fyrst den trua der vi trur på Jesus til frelse (Mark 16, 16; Joh 3, 36). Denne trua kan vere stor eller lita (Matt 8, 10; 26). Trua kjem av å høyre Ordet (Rom 10, 17). Så talar bibelen om tru som ei nådegåve (1 Kor 12, 9). Og til sist trua vår i tydinga trusinnhaldet; det vi trur på (Tit 1, 4; 2 Pet 1, 1; Jud 1, 3; 20). Her er det tydeleg at det er tale om ei særleg tru gjeve ved Anden som gjev personen ei særleg sterk overtyding om ulike område i Guds ord eller om kva som er rett i ulike situasjonar (Hebr 11, 1; Apgj 6, 5). Denne gåva er gjerne knytt til det som står om i neste vers, «kraft til undergjerningar». Jesus talar òg om ei tru som kan «flytte fjell» (Matt 17, 20). Dei «fjella» Jesus her talar om, er vel neppe fysiske fjell. Heller er det vel hindringar eller problem av ymse slag som kan tårne seg opp som fjell, han meiner. Personar med trus-nådegåva har ofte fått ei særleg visse og overtyding (Hebr. 11, 1) i samband med slike ting, slik at dei har vore uthaldande i bøn heilt til saka har fått ei løysing.

Nådegåver til å lækje

Når det gjeld dette å lækje dei sjuke, finn vi dette ofte omtala i Det nye testamentet; men òg i det gamle (2 Kong 5, 14). Under Jesu jordeliv lækte han mange sjuke; det står til og med at han lækte all sjukdom (Matt 4, 23; 9, 35). Likeeins sende han læresveinane ut med same makta til å lækje all sjukdom (Matt 10, 1). I misjonsbefalinga slik det er gjengjeve hos Markus står det vidare at dei truande skal leggje hendene på dei sjuke, og dei skal bli friske (Mark 16, 18). Ein kan òg kalle til seg dei eldste i kyrkjelyden, om ein er sjuk, slik at dei kan salve den sjuke og be (Jak 5, 14). I det som her er nemnt, er det ikkje tale om særlege nådegåver; men derimot noko som alle truande kan ta del i (Mark 16, 17). Likevel talar Paulus her i 1 Kor 12 om «nådegåver til å lækje» (v. 9). Det er såleis personar som vert utrusta med «evne» til å lækje sjukdom. Vi legg merke til at det ikkje står: «nådegåver til å be for sjuke»; men derimot «…til å lækje». I samband med at Jesus sende læresveinane ut, står det likeeins at han «gav dei makt til å lækje». Det var vel noko av det same Peter gav uttrykk for då han reiste opp den lame mannen utanfor tempelet; at denne krafta var noko han «hadde» (Ap.gj 3, 6). Så kanskje det er feil det vi ofte seier i slike samanhengar; at vi sjølve ikkje kan gjere noko. Kanskje grunnen til at vi seier og tenkjer slik, er at vi ikkje innser stillinga vår i Kristus? Likevel er det viktig for dei som får slike gåver, å vere audmjuke og edrue; ein må ikkje gløyme at det er Gud som skal ærast sidan han har gjeve gåvene i fri nåde. Vidare står det «nådegåver» i fleirtal. Korleis skal det tolkast? Er det slik at ulike personar får ulike nådegåver og utrustning til å lækje ulike sjukdomar? Eller kanskje det berre er meint at ulike personar har kvar sin individuelle måte å praktisere nådegåva si på. Likeeins kan ulike personar ha ulik utrustning til dette; nokre kan ha ei meir offentleg teneste og andre si teneste er i mindre målestokk.

Kraft til undergjerningar

Det står vidare om «kraft til å gjere undergjerningar» (1 Kor 12, 10). Det er dei greske orda «energemata» og «dynameon» som er brukt, og kan omsetjast med «energi til kraftgjerningar». Det er her snakk om åndskraft som kan utføre overnaturlege gjerningar, der til og med naturlovene vert sett til side. Det er tydeleg at dette er tenkt å vere noko anna enn å lækje sjuke, sjølv om det i mange tilfelle må kunne kallast under. Døme frå Bibelen kan vere Jesu under der vatn vart til vin (Joh 2, 5-10), fekk vinden til å stilne (Mark 4, 39), då Jesus og Peter gjekk på vatnet (Matt 14, 25-30) og tilfellet med Ananias og Saffira i Apgj 5, 1-11. Vidare i v. 12 står det at mange teikn og under vart gjort ved apostlane sine hender. Denne nådegåva verkar nok ofte saman med dei andre nådegåvene «tru» og «nådegåver til å lækje».

Desse tre sistnemnde nådegåvene verkar gjerne saman og har klåre likskapstrekk. Det særmerkte med desse er handling og kraft. Difor er dei gjerne kalla «kraftgjerningsgåver».

Dei neste tre nådegåvene vi finn i 1 Kor 12, 10 har det særtrekket at beraren får inspirasjon til å formidle bodskapar direkte frå Gud. Difor har desse gjerne fått namnet «inspirasjonsgåvene» eller «kommunikasjonsgåvene».

Profetisk gåve

Profetisk gåve er ei nådegåve som meir enn nokon andre formidlar Guds tankar direkte til oss, mest på same måte som profetane i Det gamle testamentet si tid gjorde det. Kanskje det er difor Paulus seier at vi skal streve etter dei største nådegåvene, mest etter å tale profetisk (1 Kor 12, 31; 14, 1). Det har ikkje vore vanleg å kalle personar med denne gåva for profetar, sjølv om ein trur at Gud talar gjennom dei. Kanskje ein er redd for ein slik høg tittel, eller kanskje ein ikkje knyter gåva til personen i same grad som ein gjorde med dei gamle profetane. Likevel ser ein at Det nye testamentet talar om profetar (Apgj 21, 10; 1 Kor 14, 37; Efes 4, 11). Likeeins er det tale om kvinner med profetgåve ( Apgj 21, 9). I Joel-profetien står det at Anden skal utrennast over alt kjøt, og både søner og døtre skal tale profetiske ord (Joel 3, 1; Apgj 2, 17). Dette indikerer at profetgåva tilhøyrer det ålmenne prestedømet og ikkje berre enkeltpersonar slik som i Israel i gamal tid. Difor er det personar som har denne nådegåva utan at han treng å bli kalla profet av den grunn. Likevel kan det vere tale om å bruke ordet «profet» om ein person som i særleg grad fungerer i denne tenesta.

På same måten som i den gamle pakta, kan ein profeti innehalde openberringar frå Gud som gjeld framtida (Openb ). Men oftare gjeld profetien notida. Ofte kan det vere åtvaringar som gjeld tilhøve i samfunnet eller kyrkjelyden ( Apgj 21, 10-11; Openb 2, 1-3, 22). Kanskje det er profetgåva Paulus viser til når han talar om ei eller anna åndeleg nådegåve som skal styrkje dei kristne i Rom når han kjem til dei (Rom 1, 11). Mange held profetien for å vere Guds ord på linje med Bibelen. Slik kan det ikkje vere, for Paulus seier profetien skal prøvast (1 Kor 14, 29). Når dette skal prøvast, er det sjølvsagt at prøvinga må gå ut på om bodskapen samsvarar med Bibelen. Deretter kan ein seie at nådegåva til å prøve ånder kjem inn her. Såleis er ikkje det som kjem fram i ein profeti perfekt, sjølv om det er Gud som står bak. Ofte er nok framføringa farga av personen som framfører profetien. Og nokre gonger er nok ein «profeti» ikkje frå Gud, men kanskje tankar eller ynskjer frå ein ærleg og velmeinande kristen. I alle fall er det slik at dette også er noko ein må øvast i, og dei fyrste stega er gjerne ustøe. Paulus seier at profetånder er profetar lydige (1 Kor 14, 32). Når nokon får ein profeti, må personen sjølv vere viljug til å framføre han og kanskje «kaste» seg ut i det ukjende i tru.

I tillegg til dette som gjerne kjem spontant i eit møte, kan forkynnarar ha profetisk gåve som ytrar seg gjennom deira teneste som forkynnarar, at forkynninga vert boren fram av ei profetisk ånd.

Ulike slag tunger

Eitt av teikna som Jesus seier skal fylgje dei truande, er tungetale (Mark 16, 17). At læresveinane skulle «tale med nye tunger» betyr at dei skulle snakke nye språk dei før ikkje kjende til. Tungetale var òg det som fekk mest merksemd på pinsedagen (Apgj 2, 6-12). Denne fyrste gongen Anden vart utrend, vart tungetalen til eit særleg teikn for dei som høyrde på, sidan dei fekk høyre sine eigne språk brukte. Her vart det tala på språk som var kjende for tilhøyrarane, men ikkje for tungetalarane (vv. 2-7). Vi les ikkje om liknande tilfelle i Bibelen, men har høyrt vitnemål om at slikt har skjedd i vår tid. Det vanlege er å «tale med tunger» (Mark 16, 17; Apgj 2, 4; 10, 46;19, 6; 1 Kor 14, 5-6). I desse tilfella står det ikkje at nokon kunne forstå språka som var brukte; derimot seier Paulus at ingen skjønar det (1 Kor 14, 2). Han seier òg at tungetalen er verdilaus i offentlege møter dersom det ikkje vert tyda (1 Kor 14, 5; 9). Den som talar med tunge, talar ikkje for menneske, men Gud. Ein skjønar ikkje sjølv det ein seier, men «talar løyndomar i Anden» (1 Kor 14, 2). Såleis er det ikkje verdilaust for tungetalaren, sidan han talar løyndomar «for» Gud. Dette seier noko om at tungetale ofte er bøn eller lovprising (Apgj 10, 46; 1 Kor 14, 15). Paulus seier òg at den som talar med tunge, «byggjer seg sjølv opp» (1 Kor 14, 4). Her er vi vel truleg ved kjernen når det gjeld tungetale: Det er eit bønespråk som set vårt indre menneske i stand til å kommunisere fritt med Gud utan å måtte gå om forstanden vår. Det er ofte slik at det stoppar opp for oss når vi skal be, og ein veit ikkje kva ein skal be om. Då er tungetalen til stor hjelp (Rom 8, 26). Paulus sjølv brukte tungetalen mykje (1 Kor 14, 18). Det er grunn til å tru at tungemålsgåva er den mest utbreidde nådegåva i Kristi lekam. Og grunnen er vel dette at den som talar med tunge, byggjer seg sjølv opp. Dette er såleis noko alle truande treng for sitt eige gudsliv.

Vidare vert tungemålsgåva brukt i offentlege samlingar i kyrkjelyden. Det at det er tale om «ulike slag tunger» kan bety at tungetalen kan ha ulike funksjonar (1 Kor 12, 10). Når det gjeld offentleg bruk av tungetale, legg Paulus stor vekt på orden. Han seier at tungetale utan tyding, er verdilaus i offentlege møter (1 Kor 14, 6-11; 19). Gud kan tale til menneske gjennom tungetale (1 Kor 14, 21). Dette er såleis ei anna nådegåve med anna funksjon enn tungemålsgåve til privat bruk. Skal nokon tale med tunger i eit møte, må han «få» ein bodskap å bere fram (1 Kor 14, 26). Når dette vert tyda, er det til oppbygging av kyrkjelyden (v. 26). Paulus skriv òg at tungene er eit teikn for dei vantru (v. 22). Det Paulus meiner med «teikn» må vere det same som Jesus meinte med teikn i samband med dei undera han gjorde (Joh 4, 48). Apostlane gjorde òg mange teikn (Apgj 2, 43). Desse undera var teikn på at Gud var med dei. Den same funksjonen hadde tungetalen på pinsedagen (Apgj 2, 6-12). Det overnaturlege elementet og det at skjulte ting vert openberra, kan vere sterke «bevis» for dei som er ukjende med dette for at det er Gud som talar. Derimot vil dei tru at folk er frå vitet, om det vert tala uforståelege ord utan tyding (1 Kor 14, 23).

Tyding av tunger

Dersom derimot bodskapar i tunger vert tyda i kyrkjelyden, ser det ut til at dette vert sidestilt med profeti (1 Kor 14, 5). Det at nokon får nådegåva å kunne «tyde» tunger, betyr ikkje at dei «lærer» eit nytt språk slik at det som vert sagt i tunger kan omsetjast til norsk. Det er vel heller slik at når ein får ein bodskap i tunger, får ein annan tydinga. Han forstår innhaldet i tungetalen og kan forme det med eigne ord på norsk. Innhaldet i tydinga kan ofte vere ganske lik det som kjem i form av ein profeti. Men like ofte kan tungetale med tyding vere ei bøn eller lovprising til Gud (1 Kor 14, 16-17). Det kan sjå ut til at det i Korint var mange som tala med tunger i møta, slik at Paulus måtte undervise dei i korleis dette skulle regulerast (1 Kor 14, 27-28).

Andre nådegåver

Vi har no omtala dei ni nådegåvene som uttrykkjeleg er nemnde i fyrste delen av 1 Kor 12. Desse gåvene utmerkjer seg ved at Gud verkar gjennom desse ved at Anden «kjem over» personar ved særlege høve (Apgj 1, 8; Luk 4, 18). Ofte får ein det inntrykket at det finst berre desse ni. Dette har ført til at dei andre nådegåvene er blitt nedvurdert og mange føler seg kanskje ikkje «åndelege» nok til å be om å få nådegåver.

I tillegg til desse ni nådegåvene, som gjerne er kalla dei «overnaturlege» nådegåvene, er det i same kapitlet nemnt to til (1 Kor 12, 28). Desse er uttrykkjeleg nemnde saman med andre nådegåver, og er kalla «nådegåver til å hjelpe og til å styre». Det er sjeldan desse er rekna med saman med dei andre nådegåvene, sjølv om Paulus tydeleg tek dei med. Grunnen kan vel vere at ein ofte reknar dette som naturlege eigenskapar, og ikkje som åndelege gåver. Når enkelte personar har ei særleg draging til å hjelpe vanskelegstilte menneske, som til dømes gamle, sjuke, rusmisbrukarar, foreldrelause born eller einsame menneske, kan det vere at desse har ei slik nådegåve; «til å hjelpe». Ofte er dette i kombinasjon med naturleg utrustning. Det same kan seiast om «nådegåve til å styre». Naturlege leiarevner kan vere nyttig i kristent arbeid, men likevel er «nådegåve til å styre» naudsynt sidan åndeleg arbeid er ulikt anna slag organisasjonsverksemd. Også i Rom 12, tek Paulus føre seg dette med nådegåver og tenester. På same måte som i 1 Kor 12, er det tydeleg at fokuset for Paulus er lemane sin funksjon i Kristi lekam (vv. 4, 5). Når Paulus i 1 Kor 12, 28, Rom 12, 6-8 og Efes 4, 11 ramsar opp ulike tenester i kyrkja, nemner han òg nokre nådegåver. Dette viser at Paulus ikkje har noko skarpt skilje mellom tenestegåver og nådegåver. Finst det nådegåver til å lækje, er der naturlegvis òg personar med denne gåva. Slik òg med tenestegåvene; er der evangelistar, finst òg evangelistgåva. Dette er sjølvsagt ei nådegåve, sjølv om det ikkje uttrykkjeleg er skrive. Det same gjeld aposteltenesta, hyrdingtenesta og lærartenesta (1 Kor 14, 6). I Rom 12,7 nemner han òg diakontenesta saman med andre tenester. Personar som fungerer i desse tenestene, har fått ei nådegåve som svarar til tenesta. Sjølvsagt treng dei fleire nådegåver for å tene i slike oppgåver.

Vi kan prøve å nemne opp nådegåver som finst i tekstane ovanfor, nådegåver som kjem i tillegg til dei ni «overnaturlege»: Nådegåve til apostelteneste, til å evangelisere, til å styre, til å undervise (lære), til å tene (Rom 12, 7; Apgj 6, 2), til å hjelpe, til å gje (Rom 12, 8), til å vise medkjensle (Rom 12, 8), til å formane/oppmuntre (Rom 12, 8).

3. Tenestegåvene

I 1 Kor 12, 28 seier Paulus at Gud «sette» personar med ulike tenester i kyrkja. Og i Efes 4, 11 at han «gav oss» desse. Ut ifrå det, har vi fått uttrykket «tenestegåver», som uttrykkjer at både personane som er berarar av desse nådegåvene og embetet deira er gåver til kyrkja. Desse embeta han nemner er: aposteltenesta, profet-tenesta, evangelist-tenesta, hyrdingtenesta og lærartenesta. Dei som har desse embeta, er naturlegvis apostlar, profetar, evangelistar, hyrdingar og lærarar. Diakontenesta er ikkje nemnd saman med desse, kanskje fordi ho er av eit litt anna slag. Men denne tenesta høyrer òg med i lag med dei andre (Rom 12, 7; Apgj 6, 2).

Apostelen

Det vert sagt i 1 Kor 12, 28 at «fyrst» sette Gud apostlar i kyrkja. Dette kan ein forstå på fleire måtar: Ein kan tenkje seg at Paulus meiner at i si kyrkje på jord innsette Gud apostlar til å leggje grunnvollen for seinare generasjonar (Efes 2, 20). Nokre har heller tenkt at for å starte lokale kyrkjelydar, er det helst ein apostel som legg grunnvollen. Ein kan òg tenkje seg at Paulus med å setje apostlane «fyrst», ville vise at aposteltenesta er den viktigaste tenesta. I tillegg kan dette ordet «fyrst» ganske enkelt vise til at «nokre til apostlar» var fyrst i ei oppramsing. Ordet «apostel» tyder på grunnteksten ikkje så mykje meir enn «bodberar» eller «ein som er send». Jesus òg vart kalla apostel, i eigenskap av å vere ein bodberar utsend frå Faderen (Hebr 3, 1). Apostelen var utsend med eit bestemt oppdrag og stod ansvarleg berre overfor utsendaren.

Det har vore ei vanleg oppfatning at aposteltenesta vart fullført med dei fyrste tolv apostlane. Vi snakkar om «aposteltida» og vi har Apostelgjerningane som skildrar denne tida. Efes 2, 20 talar om at kyrkja er oppbygd på apostel- og profetgrunnvollen. Konteksten viser at det her er tale om den universelle kyrkja, og ikkje ein lokal kyrkjelyd. Ingen kan vel nekte for at den fyrste tida var umåteleg viktig der grunnlaget vart lagt for seinare generasjonar av kristne. Trusgrunnlaget vart utvikla av apostlane; og særleg av Paulus (Efes 3, 5). Vi ser òg i Apgj 2, 42 at ein av dei fire grunnpillarane for den tidlege kyrkja var apostlane si lære. Her er det tale om læreinnhaldet. Apostelgjerningane og brevlitteraturen vart mønster for korleis livet i kyrkjelydane skulle vere. Jesus sjølv valde ut tolv personar som han gav namnet apostlar (Luk 6, 13). Desse hadde vore saman med han frå starten, og kunne vitne om det dei hadde sett og høyrt (Joh 15, 27; Apgj 4, 20). Det dei hadde sett og høyrt, var sjølvsagt alt det Jesus sa og gjorde medan dei var i lag med han; men i særleg grad var det oppstoda hans dei vitna om den fyrste tida (Apgj 4, 33). Det var viktig for Jesus å vise seg for mange etter oppstoda, slik at dei kunne vere «augevitne» (Luk 1, 2; 2 Pet 1, 16). Dette er ikkje mindre viktig for oss som lever no og langt på veg er komne til tru på grunn av deira ord og skrifter (Joh 17, 20). Ein kan forstå Paulus slik at ein person måtte ha «sett» Jesus, for å kunne kallast apostel (1 Kor 9, 1; 15, 8). Apostlane gjorde mange teikn og under (Apgj 5, 12; 14, 3), og det var «stor kraft» over apostlane si teneste (Apgj 4, 33). Det var òg personar som gav seg ut for å vere apostlar, men ikkje var det (2 Kor 11, 13; Op 2, 2). Eg meinar det er grunnlag for å tale om «aposteltida» og «Apostelgjerningane» fordi apostlane stod så sentralt denne fyrste tida. Gud sette i kyrkja «fyrst» nokon til apostlar (1 Kor 12, 28). At dei tolv fyrste apostlane stod i ei særstilling viser òg det at dei er nemnde i Op 21, 14 som «Lammet sine tolv apostlar». Namna på desse tolv er derimot meir uvisst, sidan det er usemje i spørsmålet om det er Mattias (Apgj 1, 26) eller Paulus som tok plassen etter Judas Iskariot.

Desse tolv hadde og har ei særstilling, men allereie på deira tid var det andre apostlar. Barnabas (Apgj 14, 14), Silvanus og Timoteus (1 Tess 2, 6; 1, 1) er nemnde. Etter denne fyrste tida, har apostelen kome i bakgrunnen. Men i vår tid er aposteltenesta blitt aktualisert på nytt. No vert det hevda at revitalisering av denne tenesta vil føre til større framgang for evangeliet. I stor grad vert det no danna «apostoliske nettverk» der mange kyrjelydar knyter seg til, og ein har ein «apostel» som tilsynsmann for desse. I realiteten er vel dette ikkje så ulikt praksisen som ha vore i mange kyrkjer; at ein har biskopar og andre tilsynsmenn som fungerer i eit slags hierarki. Mange vil vel framleis hevde at aposteltenesta var ei særleg teneste for den fyrste tida, og er imot ei slik utvikling. Eg vil hevde at begge synsmåtane har noko for seg; at vi i dag ikkje finn apostlar som kan samanliknast med desse fyrste som Jesus valde ut, men at enkeltpersonar framleis kan bli kalla til å gå inn i ei apostolisk teneste. Vi har personar frå misjonshistoria som har vorte kalla «apostlar», slike som Hans Egede (Grønlands apostel) og Hudson Taylor (Chinas apostel). Ein kan sikkert seie at Barratt fungerte i ei apostelteneste ved at han vart ein banebrytar for Pinserørsla i Europa. Særleg innanfor misjon er det aktuelt å tale om apostlar, for å skildre tenesta til banebrytande personar. Likevel bør ein vel vere varsam med slike titlar; så ein ikkje kjem i skade for å kalle personar for apostlar, utan at dei er det (2 Kor 11, 13; Op 2, 2).

Profeten

Når vi talar om profetar, tenkjer vi helst på profetane i Det gamle testamentet. Det var gjennom profetane Gud tala til Israelsfolket. Dei skreiv fleire av bøkene vi finn i Bibelen. Profetane var inspirerte og salva av Guds Ande når dei profeterte munnleg eller i skriftene sine (2 Pet 2, 21). Før Jesus kom, talte Gud til Israelsfolket gjennom profetane (Hebr 1, 1). Desse hadde ei svært viktig oppgåve med å refse folket eller seie noko om samtida eller framtida. Det kunne vere berre ein profet som verka i heile folket til ei viss tid.

Også etter pinsedag les vi om profetar (Apgj 21, 9-10). Når Paulus i Ef 3, 3-6 underviser om løyndomen i Kristus, seier han at dette tidlegare ikkje var blitt kunngjort slik det no var gjort kjent. Og dette har Gud kunngjort gjennom apostlar og profetar. Vi veit at dei fyrste apostlane hadde ei særleg viktig oppgåve i å utforme den kristne læra slik vi har ho i dag (Ap gj 2, 42). Men her ser vi også at profetane var med på dette. Det er òg tydeleg at Paulus meiner det skal vere profetar i kyrkjelydane i dag (1 Kor 14, 29).

I vår tid har det ikkje vore mykje snakk om profetar; men heller om profetisk gåve. Det har vel ikkje så ofte stige fram verkeleg markante profetar som kan samanliknast med dei vi les om i Det gamle testamentet. Oftast er det vanlege menneske som får profetisk gåve og brukar denne til oppbygging av kyrkjelyden (1 Kor 14, 12). Likevel er det tilfelle der personar har ei teneste der det profetiske er så sterkt framme at personen kan kallast ein profet. På same måten som med apostelen har det vore store forkynnarar opp gjennom historia som har vorte kalla profetar på grunn av dei på ein særleg måte har vore vekkjar-røyster i si samtid.

Evangelisten

Når Paulus i Ef 4, 11 nemner opp dei ulike tenestene i kyrkja, tek han med evangelistar og hyrdingar; noko han ikkje gjer i 1 Kor 12, 28. I Det nye testamentet les vi berre om ein person som vart kalla «evangelist». Det er evangelisten Filip (Apgj 8, 5; 21, 8). Elles har dei fire som har gjeve oss evangelia blitt kalla «evangelistar», men truleg er det ikkje ein slik bruk av ordet Paulus har i tankane.

I motsetnad til apostel- og profet-tenesta har evangelist-tenesta vore akseptert til alle tider. Tidlegare var det vanleg at omreisande evangelistar reiste frå bygd til bygd og forkynte evangeliet. Dei fleste levde av det dei fekk på dei stadane dei kom. Dei forkynte ofte omvending og frelse, men var òg til stor hjelp og oppmuntring for flokkar og kyrkjelydar utover landet. Dette var både kvinner og menn. Nokre av desse vart gjerne kalla «emissærar» eller «reise-sekretærar», sjølv om dei hadde ei evangelist-teneste. I Pinserørsla har vi alltid hatt «evangelistar». Eit anna er det at tradisjonelt er alle omreisande forkynnarar blitt kalla «evangelistar»; noko som sjølvsagt er heilt feil. Tendensen i vår tid er at svært mange typiske evangelistar har slutta å reise, og vorte pastorar/forstandarar i lokal-kyrkjelydar. Andre har slutta og teke seg anna arbeid. Ofte er det familiære eller økonomiske grunnar som ligg bak dette.

Det at evangelisten er blitt borte, er eit stort tap, for evangelisten var ofte reiskap til vekking i bygdene og innan kyrkjelydane. Han eller ho var eit friskt pust utanfrå og kunne setje fingeren på ting som ein sjølve ikkje var merksame på. Ein annan tendens i vår tid er at det har stått fram evangelistar med ei verdsvid teneste, og vore reiskap til at tusenvis av menneske er blitt frelst.

Hyrdingen

Førebiletet for den åndelege tenesta å vere hyrding er Jesus sjølv. Han kalla seg «Den gode hyrding» (Joh 10). Likeeins er han kalla «hyrding» i dei nytestamentlege breva (1 Pet 2, 25; Hebr 13, 20). Hyrdingen vakta sauene frå rovdyr og andre farar, og leia dei til stader der dei kunne finne vatn og mat. Ved å bruke biletet med hyrding og sauer, får ein fram at dei kristne ikkje kan klare seg på eiga hand, men treng nokon til å ta seg av og leie flokken. Sauer er ikkje typiske flokkdyr, slik mange andre dyr er, men fær ofte kvar til sin eigen veg (1 Pet 2, 25). Jesus seier om hyrdingen at han må vere ein som tek seg av sauene, som dei kan lite på; og ikkje ein som spreier og tek seg til rette (Joh 10, 1-5).

Jesus er vår «store» hyrding (Hebr 13, 20), men det trengst òg fleire alle stader der det er kyrkjelydar. Ordet «hyrding» er ikkje så ofte brukt i Det nye testamentet, men i staden brukar ein gjerne «tilsynsmann» (2 Pet 2, 25; Tit 1, 7), «eldste» (Tit 1, 5; Jak 5, 14) eller «forstandar» (Rom 12, 8). dei som er kalla til denne tenesta, treng fyrst og fremst nådegåva til å styre eller leie (1 Kor 12, 28;). Dei som har slike funksjonar i kyrkjelyden, skal ikkje vere herskarar; men derimot ein tenar for alle (Mark 9, 35; Jak 1, 1). Ein leiar skal halde stø kurs åndeleg og læremessig, og sørgje for at kyrkjelyden får den forkynninga som dei treng. Han skal likeeins vere eit føredøme for dei truande og vere ein som leiar ved å «gå føre» flokken (1 Tim 3, 2; Tit 1, 7).

Læraren

Det står om tilsynsmannen at han skal vere «dugande til å lære andre» (1 Tim 3, 2). Ofte har det vel vore slik at det er forstandaren eller pastoren som i stor grad har teke seg av undervisninga i kyrkjelyden. Og helst er det vel personar med nådegåve til å undervise som vert kalla til slike oppgåver. Men det å vere lærar er heilt klart eit sjølvstendig åndeleg embete som trengst for å byggje opp Kristi lekam ( 1 Kor 12,28; Ef 4,11).

Det å undervise eller lære står ikkje nemnt som noko særskilt nådegåve, men som nemnt ovanfor må det fylgje med ei særskilt utrustning med kvar åndeleg teneste. Slik er det òg med læretenesta. Det er læraren som skal stake ut den åndelege kursen, korrigere og systematisk byggje opp trusinnhaldet for dei kristne ( 2 Tim 4,2-3).

Kyrkjelydstenaren

Vi les i Apgj 6, 2-6 om at det vart valt ut sju menn til å ta seg av praktiske oppgåver i kyrkjelyden, slik at apostlane kunne ha tid til å ofre seg for tenesta med Guds ord og bøn. Det same greske ordet som er brukt i dette høvet, er òg brukt i Rom 12, 7 der Paulus omtalar slike som har fått ei teneste. Dette er diakonen. Når vi ser på dei fyrste sju, så står det at dei var fylte av den Heilage Ande og visdom (Apgj 6, 3). Sjølv om desse skal ta seg av praktiske oppgåver, er det likevel ei åndeleg teneste som krev åndeleg utrustning. Dei skal arbeide med og mellom menneske, og treng såleis visdom og kjærleik.

Som nemnt under avsnittet «Andre nådegåver» ovanfor, er det naturlegvis slik at ein person som er berar av ei eller anna nådegåve òg har ei teneste som går ut på å praktisere denne nådegåva. Såleis kunne ein nemne opp fleire tenester som skal vere i kyrkja, ei for kvar nådegåve. Elles kan det seiast at Gud kallar menneske til mange ulike oppgåver – også slike som ikkje er nemnde her. Kvart menneske har si nådegåve (1 Kor 7, 7), og det viktigaste er at den enkelte finn sin plass og si teneste å fungere i. Og vi må i større grad enn nokon gong verdsetje det menneske gjer i kyrkjelyden eller elles i samfunnet, som dei ser som si teneste for Gud, om det i menneskeauge kan sjå ubetydeleg ut.