Apostlane si lære jamfør Apostelgjerningane 2, 42

I Apgj 2, 42 les vi om dei såkalla «fire B-ane»: bibelen, brorsamfunnet, brøds-brytinga og bønene. Det står at dei fyrste kristne heldt «urikkande fast ved» desse fire elementa. Og når det står at dei heldt «urikkande» fast ved desse tinga, må det bety at dette var umåteleg viktig; dette var hovudpilarane for livet i kyrkjelyden. Dei let seg heller ikkje «rikke» frå desse elementa sjølv om motstand eller forfølgingar kom på. Det fyrstnemnde her er «apostlane si lære».

Apostlane

Det var «apostlane» si lære. Vi ser frå Apostelgjerningane at apostlane var svært sentrale i den fyrste kyrkjelyden. Dei var sjølvskrivne leiarar, og dei «lærte». Det greske ordet «didaché» som er brukt her, betyr instruksjon eller undervisning. Og det kan bety sjølve det å undervise eller det som blir undervist, altså lære-innhaldet. Trusgrunnlaget for den kristne kyrkja vart utvikla av apostlane; og særleg av Paulus (Efes 3, 5). Men på den tida som Apgj 2, 42 refererer til, var Paulus framleis ein uomvend. Så han var ikkje med mellom desse som så tidleg sto for «læra». Han vart omvend fyrst i kapittel 9.

Kven var så desse apostlane? Jesus sjølv valde ut tolv personar som han gav namnet apostlar (Luk 6, 13). Desse hadde vore saman med han frå starten, og kunne fortelje om det Jesus hadde gjort og lært. Det var viktig for Jesus å vise seg for mange etter oppstoda, slik at dei kunne vere «augevitne». Apostlane gjorde mange teikn og under (Apgj 5, 12; 14, 3), og det var «stor kraft» over apostlane si teneste (Apgj 4, 33).

Det vert sagt i 1 Kor 12, 28 at «fyrst» sette Gud apostlar i kyrkja. Dette kan ein forstå på fleire måtar: Ein kan tenkje seg at Paulus meiner at i si kyrkje på jord innsette  Gud apostlar til å leggje grunnvollen for seinare generasjonar. Efes 2, 20 talar om at kyrkja er oppbygd på apostel- og profetgrunnvollen. Ordet «apostel» tyder på grunnteksten ikkje så mykje meir enn «bodberar» eller «ein som er send».

 

 Apostlane si lære

Skriftene var sentrale

Det vert ofte sagt at dei fyrste kristne sin bibel var Det gamle testamentet. Det var dette dei hadde som lærebok. Nokre meinar då at vi òg bør bruke Det gamle testamentet og fylgje alt som står der. Sjølvsagt trur vi på heile Bibelen, og som det står i 2 Tim 3,16: «Heile Skrifta er innanda av Gud og nyttig til lærdom, til overtyding, til rettleiing, til oppseding i rettferd (2 Pet 1,19-21). Jesus òg hadde skriftene som sin bibel og heile livet hans var ei oppfylling av desse. Likeeins var det skriftene han brukte då han la ut for dei to Emmaus-vandrarane om alt som der var skrive om han (Luk 24, pl                                    27). I Apg 18, 28 står det at Apollos målbatt Jødane ved å vise ut frå skriftene at Jesus var Messias. Men sjølv om vi veit at apostlane og dei fyrste kristne i stor grad hadde skriftene i Det gamle testamentet til å bruke i gudstenestene sine, er det fyrst når ein har fått brevlitteraturen frå apostlane si hand at ei kan finne ut kva dei underviste og forkynte. Og det som ikkje uttrykkjeleg er medteke her kan ein vanskeleg seie gjeld for oss, sjølv om det står i Det gamle testamentet.  

 

Vitna om det dei hadde sett og høyrt

Apostlane hadde vore saman med han frå starten, og kunne vitne om det dei hadde sett og høyrt (Joh 15, 27; Apgj 4, 20). Det dei hadde sett og høyrt, var sjølvsagt alt det Jesus sa og gjorde medan dei var i lag med han; men i særleg grad var det oppstoda hans dei vitna om den fyrste tida (Apgj 4, 33). Vidare er det skriftene apostlane har etterlate seg som kan gje oss eit bilete av kva apostlane forkynte og underviste.

 

Ord frå Herren

Sjølv om Paulus ikkje var mellom dei fyrste apostlane, skulle det likevel bli han som i størst grad gav ettertida eit solid trus-fundament. Han seier sjølv i Kol 1,25:  «For han er eg vorten ein tenar i kraft av den hushaldar-oppgåva Gud har gjeve meg for dykk: å fullføra Guds ord.» Det er vanskeleg å forstå denne utsegna på annan måte enn at Paulus var blitt tiltrudd ei særleg oppgåve; å kome med tillegg og utdjuping som måtte til for at vi skulle få ein fullstendig bibel utan manglande delar.

Hebrearbrevet fortel oss at Gud, etter tidlegare å ha tala til fedrane gjennom profetane, har han no tala til oss gjennom Sonen (Hebr 1, 1). Så sjølvsagt er det ikkje noko som manglar i Jesu forsoningsverk og gjerning. Likeeins var hans fødsel, liv og gjerning ei openberring av Gud sjølv. Alt som tidlegare var skrive, var berre førebilete og profetiar som viste framover til han som skulle kome. Dei profetiske skriftene var sanne, men han var sjølve sanninga (Joh 14, 6). Han var Guds ord (Joh 1, 1 og 14). Likevel var det ikkje alt Jesus underviste om. Jesus var fødd under lova og levde under lova (Gal 4, 4). Vi må såleis forstå det han sa og gjorde i lys av dette. Jesus sa sjølv at han ikkje var utsend til andre enn dei bortkomne sauene av Israels hus (Matt 15,24). Berre ein gong nemner han si kyrkje som skulle etablerast etter hans himmelfart (Matt 16, 18). Det verkar for at Jesus ville kalle andre til å leggje ut i detalj om det som ar naudsynt å vite for dei som skulle kome til tru på han (Efes 3, 5).

Som nemnt ovanfor, fekk Paulus i særleg grad oppdraget med  å «fullføre Guds ord» (Kol 1, 25), og han var særleg utvald av Jesus (Apgj 9, 15). Trass i at Paulus truleg ikkje møtte Jesus medan han gjekk omkring i Jødeland, hevdar han fleire stader at han hadde møtt Jesus. I særleg grad møtte han Jesus på Damaskus-vegen (1 Kor 9, 1; Apgj 9, 3). Ein stad skriv han at han har fått «ord frå Herren» (1 Tess 4, 15), og kjem med påbod som han seier er frå Herren       (1 Kor 7, 10). Likeeins må vi rekne med at «løyndomar» Paulus fortel lesarane sine, må vere slikt som han har fått innsikt i under møta eller samtalene han har hatt med Jesus (1 Kor 15, 51; Rom 11, 25; 16, 25 m.fl.). Kanskje mykje av dette skjedde i tida han var i Arabia rett etter omvendinga (Gal 1, 17). Alt dette heng nok saman med at Paulus var utpeikt til å vere apostel for heidningane (Rom 1, 5; 11, 13; Efes 3, 8), slik som Peter var det for jødane (Gal 2, 7-8).

 

Evangeliet og løyndomen 

Paulus skriv i Efes 3, 8-9 at han har fått i oppgåve å forkynne evangeliet om Kristus til heidningane og opplyse alle om ein løyndom som har vore skjult frå evige tider. Det ser ut til at der er to hovudemne i forkynninga hans. Det same finn vi òg i Rom 16, 25.

 

Evangeliet om Jesus Kristus

Både i Apostelgjerningane og i og i Paulus sine brev kan ein lese om den banebrytande aposteltenesta hans. Det greske ordet brukt i Efes 3, 8, som er gjengjeve på norsk med «forkynne», er «evaggelizo»; å evangelisere. Det var det same som å kunngjere evangeliet om Jesu Kristus. Og dette gjorde Paulus der han fór fram; han overtydde både jødar og heidningar (Apgj 18, 4; Apgj 17, 22-34).  Her vart nok profetiane frå Det gamle testamentet tekne fram, som viser fram til han som skulle kome. Og desse finn vi heilt frå 1 Mosebok. Kanskje det fyrste hintet vi får er det vi les i 1 Mos 2,21 der Gud skaper kvinna av Adam sitt ribbein, noko som viser fram til Jesu død. Vidare finn ein profetiar som i detalj fortel om Messias; at han skal fødast på overnaturleg vis, av ei jomfru (Jes 7, 14). Føreskriftene om alle ofringane med lytelause offer (2 Mos 12, 5) byggjer vidare opp om førestellinga om det endelege og verkelege offerlammet som ein gong skulle ofrast; utan lyte, utan synd (Hebr 4, 15; 10, 10). Sentralt i denne Kristus-forkynninga er korset

(1 Kor 1, 23; 2, 2; Gal 3, 1). Også dette med korset finn vi utruleg levande framstelt hos profetane; ikkje minst hos Jesaia og hans skildring av «Herrens lidande tenar» i Jes 53. Å «evangelisere» eller forkynne evangeliet om Jesus var å leggje fram bodskapen om Jesus for menneske over alt, både jødar og heidningar; kven han var, hans liv og ikkje minst at han hadde døydd og stått opp att for vår skuld – vi menneske som var syndarar (Rom 5, 8). Dette var hovudbodskapen apostlane forkynte. Og dette var nytt i høve til jødedomen som dei fyrste apostlane kom frå, men òg ei vidareføring av Johannes (Matt 3) og Jesus si forkynnarteneste (Mark 1, 15). Målet med denne forkynninga var at menneska skulle kome til tru på Jesus og bli frelst (Apgj 16, 31). Og for å «overtyde» tilhøyrarane (Apgj 18, 4), måtte ein forklare grundig korleis ting hang saman; slik Paulus gjer det i Romarbrevet. Her er det tydeleg at Paulus har fått «ord frå Herren» når han til dømes skildrar forsoningsverket som ingen andre har gjort det.

Om ein kort skulle prøve å ta for seg det mest sentrale i Paulus si forsoningslære i Romarbrevet, er det vanskeleg å kome forbi Rom 3, 23-26. Dette avsnittet tek til med å seie at alle menneske er syndarar og difor manglar Guds «ære». Nokre oversetjingar brukar ordet «herlegdom». Uansett så betyr det at vi ikkje kan stå framfor Gud med løfta blikk. Vi er skuldige slik Adam og Eva var det etter å ha ete av den forbodne frukta. Før syndefallet hadde menneska ein slags «herlegdom» som gjorde at dei kunne vere saman med Gud utan skam. Den mista dei (1 Mos 3, 8). Dette punktet er grundig gjennomgått i dei to føregåande kapitla. Vi var med andre fortapt, dømt til ei evig fortaping (1 Mos 2, 17). Men dei vert «rettferdiggjorde» av nåde ved utløysinga i Kristus Jesus (v. 24). Dette ordet stammar frå rettsalen og er ei erklæring om at vi er kjent skuldfrie. Korleis kan dette vere mogeleg etter at Paulus har ramsa opp heile den lange rekkja med synder som vi alle er skuldige i? Jau, det er på grunn av «utløysinga i Kristus Jesus». Og svaret på dette spørsmålet ligg skjult i v. 25.

 

«Som ein nådestol»

Der står det at Gud stilte Jesus fram som ein «nådestol». Kva kan så vere tenkt på her? Det er berre ein stad det i bibelen et tale om «nådestol», og det er i samband med innreiinga i tabernaklet og seinare tempelet. Vi les i 2 Mos 25,10 at Gud gjev Moses påbod om å få lage ei kiste av akasietre, Så står det i v. 17 i same kapitlet at dei skulle lage ein «nådestol» av reint gull. Dette skulle vere lòket på kista. Det er dette «lòket» det vert referert til i Rom 3, 25. Når vi les heile avsnittet der alle detaljane står, finn vi at kista skulle vere kledd  med gull både innvendig og utvendig og ein gullkrans øvst.  «Nådestolen», eller lòket, skulle lagast av reint gull med to kjerubar plassert i kvar sin ende (v. 18). Oppi kista skulle ein leggje dei to lovtavlene (v. 21). Denne kista med lòk og innhald var plassert i Det høgheilage i tabernaklet og seinare i templet. Det høgheilage var avstengt med eit forheng (2 Mos 26, 31). Inn dit skulle øvstepresten gå inn ein gong i året og gjere soning for folket sine synder (3 Mos 16, 34; Hebr 9, 7). «Så skal han ta noko av okseblodet og skvetta det med fingeren sin på framsida av nådestolen. Og framfor nådestolen skal han skvetta noko av blodet sju gonger med fingeren» (3 Mos 16, 14).

Kva kan vi så få ut av alt dette? Dette er vel berre noko som israelittane dreiv med i Den gamle pakta? Men sidan Paulus nemner nådestolen når han underviser om Jesu soningsverk i Romarbrevet, må ein kunne finne ny innsikt ved å granske dette. «Eg vil koma saman med deg der», seier Gud i 2 Mos 25, 22. Nådestolen er altså ein møteplass mellom Gud og folket. Vi las òg ovanfor at her vart det gjort soning for folket sine synder. Fleire stadar står det at Gud forlikte oss med seg sjølv ved Kristus. Og når Rom 3, 25 seier at Gud stilte han fram som ein nådestol, skjønar vi at nådestolen i tabernaklet er førebilete på Jesus.

 

«Gud stilte han fram»,

las vi frå Romarbrevet. Ut frå denne setninga kan vi trekkje to sanningar. For det fyrste: Dette med Jesu soningsverk var Guds gjerning. Jesus var her eit friviljug og uskuldig offerlam, slik alle skriftene framsteller han. I samband med dette, er det nærliggjande å tenkje på forteljinga om Abraham som «ofra» Isak. For det andre: Gud «stilte han fram». Her får vi ein kontrast til slik det gjekk føre seg i tabernaklet. I tabernaklet gjekk alt føre seg bak eit tjukt forheng, men her vart Jesus «stilt fram». I det høgheilage var det at berre øvstepresten fekk gå inn ein gong i året. Men så les vi i evangelia at samtidig med at Jesus anda ut, så rivna forhenget i templet ovanfrå og ned (Matt 27, 51). Dette viser igjen samanhengen mellom Jesu død på krossen og ofringa i det høgheilage i templet. Og med dette ville Gud demonstrere at no var vegen open like inn i heilagdomen for alle som trur på Jesus (Hebr 10, 19). Men ikkje berre det; dette at han vart stilt fram må bety at dette med Jesu død på krossen skjedde fullt offentleg, og heller ikkje i ein avkrok av verda. Men kanskje endå viktigare; der var òg høge makter som var vitne til denne umåteleg viktige hendinga (Kol 2, 15). Det vert symbolisert ved kjerubane som er eitt med nådestolen (2 Mos 25, 18). Desse englevesena vende ansikta mot nådestolen for å symbolisere at høge makter følgde nøye med i det som gjekk føre seg der, og var vitne.  Det at dei var to, symboliserte akkurat dette at dei var vitne.

 

«Vise si rettferd»

Kvifor skulle så desse englevesena vitne i denne «rettssaka»? Jau, det kan ein skjøne ut ifrå siste delen av Rom 3, 25. Der står det at Gud hadde «bore over med dei syndene som før var gjorde». Gjennom heile tida som hadde gått sidan Adam og Eva synda, vidare gjennom Israelsfolket si historie med Sinai-lova heilt fram til at Jesus no hang på krossen, hadde eigentleg Gud «bore over» og «late nåde gå for rett».  I staden for å eksekvere dødsdomen med ein gong, slik Gud sa han ville gjere (1 Mos 2, 17), så føreskreiv Gud ofringar av uskuldige dyr som soning for syndene. Gud var ikkje fyrst og fremst ute etter å straffe menneska men var «langmodig» og hadde ein plan for å frelse dei. Det var dette han viste framover til med ofringane, og førebudde menneska på han som skulle kome og gje det fullkomne offeret.Hebr 10, 4: Men «det er umogleg at blod av oksar og bukkar kan ta bort synder». I denne tida «bar Gud over». Likevel kunne ikkje dette halde fram i det uendelege. For Gud hadde sagt at når du gjer dette, «skal du visseleg døy». Dette hadde naturlegvis djevelen og alle andre høge makter fått med seg. Og som vi sa ovanfor, var der høge makter til stades ved krossfestinga, symbolisert ved desse to kjerubane. Kjerubar er òg vaktarar som til dømes dei som vakta Eden etter syndefallet (1 Mos 3,24). Difor passar dei òg på at alt Gud har sagt, skjer. Om Gud hadde sett ein strek over dette med synda, utan å ta eit oppgjer med det, kunne ikkje universet bestå. Difor står det òg i Rom 3, 25 at Gud stilte Jesus fram som ein nådestol for å syna fram si rettferd. Ved å stille sonen sin fram i blodet hans på krossen sa Gud til alle makter som hadde noko å seie at her ser de at eg held ord, eg straffar synda. Og dette skjedde på ein slik måte at ingen kunne opponere, det var uangripeleg. Og opponentane vart i staden stilte til spott og spe (Kol 2, 15).

 

Paktkista

Kva var det så med denne kista som nådestolen var ein del av? Jau, det var sjølve symbolet på Israelsfolket si pakt med Gud. Sjølv om denne kista berre hadde med jødefolket å gjere, viser Paulus til desse tinga i Brevet til kyrkjelyden i Rom som var ein heidningkristen kyrkjelyd, men òg med mange jødekristne. Det som var oppi kista var òg ting som hadde stor symbolverdi for jødefolket etter utgangen frå Egypt. Det viktigaste som låg oppi kista var dei to steintavlene med bodorda. I tillegg var Aron sin stav der, som hadde blomstra, og så ei gullkrukke med manna (Hebr 9, 4).

Likevel, dette har også med våre røter å gjere. Vi som heidningar er av nåde blitt poda inn i oljetreet og der igjennom fått fekk sevja frå rota saman med jødane (Rom 11, 17). Likeeins veit vi at alle apostlane og Jesus sjølv var jødar. Vi har såleis mykje å takke jødane for.

 

Eit ekte og fullkome menneske

Når det gjeld Jesus, står det i Gal 4, 4 at han var fødd av ei kvinne, fødd under lova. Den fyrste utsegna her seier oss at han var eit sant og ekte menneske som vi alle kan identifisere oss med. Vidare står det at han var fødd som jøde, med dei strengaste krav til livsførsle som tenkjast kan. Såleis, når vi veit at Jesus kom for å leve eit fullkome liv på våre vegne og døy som eit uskuldig offerlam i vår stad, så forstår vi at alle grupperingar av menneske er rekna med. Det er òg dette paktskista med nådestolen symboliserer. Kva kista i seg sjølv skal symbolisere, kan vere vanskeleg å seie; men på ein eller annan måte må det ha med menneskelivet og Guds standard å gjere. I alle fall finn ein lovtavlene oppi kista som var eit uttrykk for Guds krav til Israelsfolket. Og når vi ser på nådestolen, så låg dette lòket over paktkista og dekte ho fullt og heilt. Måla var dei same (2 Mos 25, 10; 25, 17). Og vi veit allereie at nådestolen er førebilete på Jesus og hans gjerning (Rom 3, 25). Difor er det viktig å merkje seg at nådestolen nøyaktig dekte kista som han låg over og dekte. Med sitt fullkomne liv oppfylte han alle tenkjelege krav som kunne stillast til eit menneske, både til jøde og heidning. Jesus sa sjølv at han var komen for å oppfylle lova (Matt 5, 17).Dette gjorde han i vår stad; slik at når vi trur på han, har vi oppfylt desse krava gjennom han.

 

«Heilag, skuldlaus, rein, skild frå syndarar»,

Det var òg viktig å merkje seg kva materiale nådestolen var laga av. Medan kista skulle lagast av akasietre kledd med gull innvendig og utvendig, så var nådestolen laga av reint gull tvers gjennom (2 Mos 25, 17). Gullet symboliserer det reine og heilage. Og Jesus var «heilag, skuldlaus, rein, skild frå syndarar», slik Hebrearbrevet skildrar han (Hebr 7, 26). Denne symbolikken viser igjen at Jesus var utan den syndige arven som vert ført vidare ved fedrene (1 Pet 1, 18). Heilt avgjerande i vår kristne tru er trua på at Jesus var fødd av ei jomfru, utan medverknad av ein jordisk far, slik Matteus- og Lukas-evangeliet framsteller korleis det gjekk til med fødselen hans. Ikkje nokon av Adams etterkomarar var hittil blitt fødd utan ein syndig natur. Men gjennom Jesu fødsel greip Gud inn i menneska si historie og skapte noko heilt nytt.

Vidare står det om korleis nådestolen skulle lagast. Slik eg forstår det, skulle heile nådestolen med sjølve lòket og kjerubane i kvar ende lagast av eitt stykke gull (2 Mos 25, 18; 2 Mos 25, 19). Det står ikkje i grunnteksten at dei skal «setjast» på lòket, slik det står i mange omsetjingar. Nådestolen var altså laga av eitt stykke gull utan samanføyingar; alt vart hamra ut. Dette seier òg mykje om Jesus. Han var «heilstøypt». Det var ikkje litt godt og litt dårleg ved han, han hadde ikkje «dårlege sider». Kanskje  kan hamringa av metallet symbolisere stokkeslaga og piskeslaga Jesus fekk før krossfestinga.

 

Kjøpt fri med Kristi dyre blod

Paulus skriv i Rom 3, 25 at Gud stilte han fram «i blodet hans» som ein nådestol. Det var ein gong i året at øvstepresten gjekk inn i det høgheilage, ikkje utan blod (Hebr 9, 7). Korleis ville det vore om ikkje øvstepresten gjorde dette ein gong i året? Paktkista med nådestolen var nok utruleg vakker, eit fantastisk kunstverk; og særleg nådestolen i reint gull med desse flotte kjerubane detaljert utforma. Men hadde ikkje øvstepresten skvetta blodet på nådestolen, så hadde det ikkje blitt gjeve noko offer for folket sine synder. Heile folket ville vore fortapt. Slik også med Jesus; Jesus var eineståande. Han var utan synd, slik gullet symboliserer; han levde eit fullkome liv i samsvar med Faderen sin vilje som sant menneske. Han var prøvd i alt, utan synd (Hebr 4, 15). Likevel, hadde han ikkje gjeve sitt liv for menneska sine synder, ville ikkje livet hans hatt nokon større verdi enn som eit godt eksempel for oss. Jesus seier sjølv noko liknande når han samanliknar seg sjølv med kveitekornet som  fell i jorda og døyr. Og det er berre slik det kan gje mykje frukt (Joh 12, 24). Difor seier Paulus at han vart stilt fram «i blodet hans» som ein nådestol. Dette blodet betyr at «Guds lam», som det endelege og fullkomne lam «utan lyte» har gjeve livet sitt til soning for «folket» sine synder. Det er sikkert umogeleg for oss menneske å fatte verdien av Jesus blod, og rekkjevidda av hans død for oss menneske. Når Peter prøver å skildre dette, vert menneskelege ord fattige. Men han brukar forståelege symbol og prøver å seie at verdien av Jesu blod ikkje på nokon måte kan målast i kjende verdiar som gull og sølv. Det einaste han kunne tenkje seg å samanlikne det med, måtte vere blodet av eit «ulasteleg og lytelaust lam» (1 Pet 1, 18-19). Ja, han var det fyrste og einaste mennesket som var «ulasteleg» i ferd og «lytelaus», syndfri. Eit slikt menneske kunne eigentleg ikkje døy, for døden er synda si løn (Rom 6, 23).

Men ein eller annan stad i Guds evige univers oppstod i ei evig fortid ein Guds tanke: og det var nåde. Rettferd er eit ord som seier noko om Guds karakter, men andre ord som kjærleik og nåde skildrar andre sider ved Gud. Men det var ein måte at eit slikt syndefritt menneske kunne døy; og det var ved frivillig å gå inn i døden på andre sine vegne. Og det kunne han gjere berre ved å ta på seg andre sine synder. Peter skriv at han «bar syndene våre på lekamen sin opp på treet» (1 Pet 2, 24). I bibelsk språkbruk er det å bli «gjort til synd» (2 Kor 5, 21). Men eit slikt menneske kan ikkje døden halde på, fordi han ikkje har gjort eigne synder. Difor sto han òg oppatt frå døden, noko som òg beviser at han var den han gav seg ut for å vere, «Guds veldige son» (Rom 1, 4).

Tenk for ein veldig pris som vart betalt; for eit veldig offer som vart gjeve av sjølve Guddomen. Det var eit høgt spel; der var ein sjanse for at det kunne gå gale, noko som ville lagt heile universet i grus. Faderen var viljug til å gje Sonen frå seg for å gjennomgå slike ufatteleg store prøvingar og lidingar. For eit voldsamt bevis på Guds kjærleik til oss menneske! Ingen kan fatte kor stort dette offeret var. Ein liten aning av dette får vi i skildringa av Jesu åndelege kamp i Getsemane før krossfestinga, ser han viste han måtte inn i døden og gjennomgå det å bli forlaten av sin far. Vi kan ikkje tenkje oss kva det ville seie for Jesus, som var rein og heilag, å «ta på seg» heile verda si synd, og få straffa for det. Likeeins for Faderen å sjå sin einaste son lide dette.

Og det ser ut som han var den einaste i heile universet som kunne ta dette oppdraget. For det fyrste måtte det vere eit sant menneske i Adam si ætt, sidan det var han og hans etterkomarar som hadde synda, men han måtte sjølv vere utan synd. Difor var det at Guds son vart menneske. I tillegg ser det ut som at dette oppdraget måtte Gud sjølv utføre; han kunne ikkje beordre ein engel å gjere dette. Det var Guds kjærleik til sin ypparste skapning som dreiv han til å ofre seg sjølv for at menneska skulle bli frelst (Joh 3, 16). Sonen var eitt med Faderen og fylt av den same kjærleiken og gjekk til si gjerning friviljug. Eit slikt perspektiv får oss kanskje til å ane litt av kor ufatteleg stor verdien var av Jesu «dyre» blod der han, medan han hang på korset, bar det inn i den himmelske heilagdomen og «fann ei evig utløysing» (Hebr 9, 12; 14). I heilagdomen i tabernaklet fekk øvstepresten i stand ei midlertidig tilgjeving for syndene folket hadde gjort, men her vart alle menneske sine synder sona for slik at ingen lenger trong å stå til rette for noka synd.

Då Jesus på krossen bar den fullkomne løysesummen, sitt blod, framfor Guds trone, kunne Faderen berre seie: Dette er nok; det finst ikkje meir synd å sone. Det var heller ingen høge makter som kunne finne noko feil med det verket som var gjort. «Han fann ei evig utløysing»: Gjennom sin død betalte Jesus løysesummen, som var så ufatteleg stor at han kjøpte alle menneske fri frå domen som var evig fortaping.

Jesu Kristi kross er eit uttrykk for Guds ufattelege visdom. Dette har vore Guds løyndom frå evige tider av. Korkje englar eller andre makter var i stand til å skjøne dette (1 Pet 1, 12). Satan og dei andre vonde maktene trudde nok at ved å få Sonen drepen, var det ein viktig siger på vegen til å vinne over Gud sjølv. Men ved Golgata skjønte dei plutseleg at Gud hadde vunne ein endeleg siger (Kol 2, 15). Denne sigeren omfatta både siger over djevelen si makt, synda og døden.

 

Rettferdiggjere den som trur

Vi har no sett at Gud stilte Jesus fram i blodet hans som ein nådestol. Så ein skulle tru at no var for alltid alle Guds fiendar sette ut av spel, og alle menneske fri frå destruktive krefter og ei evig fortaping. Og frå Guds synsstad er det slik at alle menneske er frelst.

Likevel er der noko vi mest ikkje har nemnt til no; og det er dette med tru. Det var «ved trua» at Jesus vart stilt fram (Rom 3, 25). Likeeins står det i Rom 3, 26 at ved dette kunne Gud òg vere rettferdig når han rettferdiggjer «den som har trua på Jesus». Gud kunne ikkje utan noko vidare frikjenne den som beviseleg var skuldig, og samtidig vere rettferdig. Så dersom han kunne det, måtte det vere på grunn av dette at Jesus vart stilt fram som ein nådestol på krossen og at det der ein gong for alle vart gjort soning for alle menneske sine synder (Hebr 9, 12).

Det er likevel berre «dei som har trua på Jesus» som vert

«rettferdiggjorde». Men dei kan òg frikjennast av Gud utan at han kan skuldast av høge makter for å vere urettferdig. Ei slik frikjenning er rettskraftig innfor dei høgaste rettsinstansar. Dette å bli rettferdiggjord ved tru var heller ikkje noko nytt; det var etter det same prinsippet Abraham vart rekna som rettferdig (Rom 4, 3).

Denne nye forståinga av Jesu soningsverk, og kva det betyr for oss som trur, var naturleg nok ein svært viktig del av «apostlane si lære».

 

 

 

Løyndomen

Paulus skriv om fleire løyndomar i breva sine (Efes 3, 4; 1 Kor 15, 51; Kol 2, 2; 4, 3), men det er ein han berre kallar «løyndomen». Denne løyndomen skriv han særleg om i Efesarbrevet. Han skriv  at denne løyndomen har vore skjult hos Gud frå evige tider (Efes 3, 9) og ikkje blitt gjort kjend for menneskeborna i «farne tidsaldrar»(v. 5), men er no blitt gjort kjend for apostlane og profetane hans. Dette var altså noko heilt nytt som apostlane underviste om, korkje Jesus eller profetane i tidlegare tider hadde talt om dette. Denne løyndomen var ein så viktig del av «apostlane si lære» at han faktisk kjenneteiknar heile det nye tidshushaldet, eller tidsalderen, som tok til med apostlane og dei fyrste kristne (Efes 3, 9). Kva var så denne løyndomen? Paulus seier det sjølv i Efes 3, 6: «At heidningane er medarvingar; dei høyrer med til lekamen, og dei har del i lovnaden i Kristus Jesus ved evangeliet».

Når ein løyndom vert openberra, får ein naturleg nok greie på noko nytt som ein ikkje visste før. Det nye her er at «heidningane», som tidlegare var heilt utestengde frå samfunnet med Gud (Efes 2, 11-12), no har fått same retten som jødane til å nærme seg Gud (2, 13-22). Ordet som ofte vert omsett med «heidningar» er i Bibelen ikkje negativt lada; men betyr berre etniske grupper eller folk. Under lova si tid var det heilt relevant å samle alle folkeslag på jorda i ei gruppe og jødane for seg sjølve. For det var berre Jødefolket som då var Guds folk. Jødane var svært opptekne av å markere denne avstanden som var mellom dei og andre folk, og rekna heidningane som ureine. Dette ser vi tydeleg då Gud ville ha Peter til å gå inn i heimen til ein heidning, og forkynne evangeliet til dei som var samla der. Dit ville han fyrst ikkje gå, fordi han rekna desse som ureine (Apgj 10, 10-20). Likeeins var jødane stolte av  å vere noko eksklusivt og roste seg av dette (Rom 2, 23). Så dette var nytt for jødane, sjølv om lovnaden gjeven til Abraham òg omfatta heidningane (1 Mos 22, 18). Sjølv om dette no var revolusjonerande nytt, var dette heile løyndomen? Nei, det var noko meir òg:

 

«Farne tidsaldrar»                             

I Efes 3, 5 seier Paulus at denne løyndomen ikkje er blitt gjort kjend i «farne tidsaldrar». Kva er så meint med dette uttrykket? Det ligg i uttrykket at dette er tidsperiodar som er forbi; og at tidsperioden som apostlane og dei fyrste kristne levde i, var ein ny periode.

Når ein les Bibelen grundig, ser ein at bibelhistoria og verdshistoria er inndelt i tydelege bolkar som ein gjerne kallar «tidsaldrar» eller «tidshushald» (Matt 12, 32; 13, 39 og 40; 24, 3; Efes 1, 10; 2, 7; Rom 16, 25). Under nokre av desse tidsperiodane er det særleg Jødefolket som er i fokus, andre gjeld alle menneske. Skal ein forstå Guds ord rett, er det viktig å setje utsegn og forteljingar inn i den rette historiske samanhengen.

Når Efesarbrevet vert skrive, er det som kjent etter den fyrste pinsedagen i nytestamentleg tid. Det vil seie pinsedagen etter den påska då Jesus vart krossfest. Alle kristne reknar den dagen som starten på ein heilt ny epoke i verdshistoria. Når så Paulus skriv om «farne tidsaldrar», må han meine dei som var før; og den siste av desse var lova sitt tidshushald. I den tida handla Gud hovudsakleg med Jødefoket. Men Jesus «avskaffa den lova som kom bod og føreskrifter» (Efes 2, 15), og såleis er dette eit forbigått stadium.

 

«Komande tider»

I Ef 2, 7 brukar Paulus uttrykket «komande tider», eit uttrykk eg meiner ofte vert mistydd. Ofte høyrer ein folk seie at «komande tider», det er no. Dette kan verke ganske fornuftig, sidan dei fyrste kristne levde mange hundreår før vår tid. Likevel trur eg dette er feil, for Paulus ville ikkje kalle den tida han sjølv levde i for «komande tider». Og den tida som Paulus og dei fyrste kristne levde i hadde, som nemnt ovanfor, nett teke til. Og denne tidsalderen vert kalla tidshushaldet med Guds nåde (Efes 3, 2) eller hushaldet med kyrkjelyden eller Guds kyrkje på jorda (Efes 3, 9 og 10). Ingen bør vere i tvil om at dette nettopp er tida vi lever i, og at vår tid såleis ikkje kan vere det Paulus kallar «komande tider». Ut ifrå dette vil eg hevde at Paulus med «komande tider» meiner tidsepokar som kjem etter at den noverande tidsalderen er slutt. Dersom nokon skulle meine at vår tid er medrekna i uttrykket, er det likevel snakk om fleire tidsaldrar framover, sidan det står «tider» i fleirtal. I det føregåande verset står det at Gud vekte oss opp med Kristus og sette oss i himmelen med han. Dette kan forståast slik at sidan vi er i Kristus, har vi ved trua allereie del i dette og har tilgang på himmelske ressursar. Likevel skjønar vi at det her er tale om noko framtidig, dette at vi er «sette i himmelen med han», og at dette er ein posisjon vi skal ha til evig tid. Ofte får ein det inntrykket gjennom det som vert forkynt og skrive at det er her og no det skal skje, alt det store og herlege som Bibelen talar om. Men sjølv om vi får oppleve at Gud velsignar og hjelper oss, er det fyrst i «dei komande tider» vi får oppleve at Gud får «vise sin overveldande rike nåde i godleik mot oss i Kristus Jesus».

 

Den noverande tidsalderen

Midt mellom «dei farne tidsaldrane» og «dei komande tidene» er det ein tidsperiode i Guds frelsesplan som tok til på pinsedagen då Anden vart gjeven. Denne perioden er det at vi lever i, og den same perioden var det Paulus og dei fyrste kristne  levde i. Det som meir enn noko anna kjennemerkjer den noverande tidsalderen, er denne allereie omtala «løyndomen», som Paulus introduserer for Efesarane (Efes 3, 9).

 

 

Heidningane medarvingar

I Efes 3, 6 står det at løyndomen var at heidningane no er medarvingar; dei høyrer med til lekamen, og dei har del i lovnaden i Kristus Jesus ved evangeliet. Som nemnt ovanfor, var det utenkjeleg for ein jøde at heidningar på nokon måte skulle bli rekna med saman med jødane i deira tilhøve til Gud. Paulus skriv i brevet til Efesarane og minner dei om stillinga dei tidlegare hadde før dei kom til tru på Jesus; at dei på den tid var utan Kristus, utestengde frå Israels borgarrett og framande for paktene med deira lovnad. Dei var utan von og utan Gud i verda (Ef 2, 12). Alt dette galdt berre Abraham sine etterkomarar gjennom Isak (Rom 9, 7). Men no, i Kristus, er dei komne nær til (Efes 2, 13).

   Korleis kan det ha seg at heidningar er komne nær til? Paulus seier i Rom 9, 6 at ikkje alle som ættar frå Israel, er Israel. Heller ikkje er alle som ættar frå Abraham, Abrahams born. For det var gjennom Isak han skulle få ei ætt, han som vart fødd etter lovnaden (9, 7-8). Derimot skulle alle som hadde Abrahams tru reknast til ætta, både av jødar og heidningar (Rom 4, 16; Gal 3, 7). Dette var heller ikkje noko nytt, for lovnaden til Abraham var at i han og i hans ætt skulle alle slekter på jorda velsignast (1 Mos 12, 3; 28, 14; Apgj 3, 25; Gal 3, 8). Såleis er dei av heidningar som trur på Jesus medarvingar med dei av jødane som trur på han, slik Paulus seier det i Efes 2, 13. Den arven det her er tale om, omtalar både Paulus (Efes 1, 18; 5, 5;) og Peter (1 Pet 1, 4).

 

Høyrer med til lekamen

Vidare i Efes 3, 6 seier Paulus at heidningane «høyrer med til lekamen». Kva kan Paulus meine med dette? Kva for lekam er det tale om?

I førre kapitlet tala han om at Jesus forlikte jødar og heidningar med Gud «i ein lekam» (2, 16). Dette kan ikkje vere anna enn Jesu eigen lekam, noko som vert endå klårare når vi vidare les i same verset at dette skjedde på krossen. Vi veit at ved det som skjedde med Jesus på krossen, vart menneska forlikte med Gud (Rom 5, 10; Efes 2, 16). Men her er det vel heller «dei to» som er vortne forlikte. Det som skjedde på krossen braut ned «fiendskapen» (Efes 2, 14). Før krossen kunne ikkje jødar og heidningar ha noko felles. Men etter at Jesus gav livet sitt for alle menneske sine synder, står vi alle likt framfor Gud og han har utrent sin kjærleik i alle truande sine hjarte (Rom 5, 5). Ved Jesu lekam er altså jødar og heidningar forlikte med kvarandre og Gud.

         Lekamen som Paulus talar om er altså Jesu lekam. Jesus sjølv seier i Hebrearbrevet: «ein lekam laga du til meg» (Hebr 10, 5). Gud elska verda så høgt at han sende son sin (Joh 3, 16). Guds son forlet plassen sin ved Faderen si side, kom til jorda og vart fødd som eit menneske.

Kvifor gjorde Gud dette? Svaret på det finn vi i «den vesle Bibelen»,    Joh 3, 16: «for at dei som trur på han ikkje skal gå fortapt, men ha evig liv». Det var for at menneska ikkje skulle gå fortapt. Menneska var komne i ein slik situasjon at dei ville gå fortapt, om ikkje Gud greip inn på denne måten.

 

 

Det fyrste mennesket synda

Kva var skjedd etter at Gud hadde skapt alt og sa at det var «overlag godt»

1 Mos 1, 31)? Vi veit alle kva som skjedde i Eden; menneska var ulydige mot Gud og tok av treet til kunnskap om godt og vondt, og dei åt av frukta (1 Mos 3, 6). Det kan kanskje verke ganske lite dette, å ete frukta på eit tre dei ikkje hadde lov til å ete av. Kanskje kan det òg diskuterast om det var ei frukt i vanleg meining det var tale om. Men i alle fall var det tale om ei bevisst handling som Gud gjorde dei ansvarlege for. For han sa: «den dagen du gjer det, skal du visseleg døy»(1 Mos 2, 17). Nokre vil sikkert argumentere med at det som Gud sa her, skjedde ikkje; dei levde vidare i mange år. Det er sant nok det; at dei ikkje døydde same dagen, fysisk sett.

 

Synda kom inn i verda ved eitt menneske

Rom 5, 12 seier at synda kom inn i verda ved eitt menneske, og døden på grunn av synda, og døden trengde såleis igjennom til alle menneske. Det var ikkje berre dei to som var ulydige mot Gud, gjorde synd, som måtte døy. V. 12 seier at synda «kom inn i verda» ved eitt menneske. Mange vil vel hevde at det desse gjorde, måtte dei sjølve svare for og ta straffa for. Det same må alle vi andre. Dette er for så vidt rett; Adam og Eva fekk smerteleg erfare resultatet av handlingane sine: dei var drivne ut av hagen og måtte slite for å livberge seg. Vi andre må sjølvsagt òg stå ansvarlege for handlingane våre.

Men det at synda kom inn i verda må forståast slik at ved det fyrste mennesket, Adam, kom synda inn i verda og ført vidare gjennom arv til etterkomarane hans. Likeeins fekk etterkomarane hans del i dødsdomen hans som kom som resultat av synda. Dette seier Paulus tydeleg i Rom 5, 19: «dei mange vart ståande som syndarar ved ulydnaden til det eine mennesket». Her i Rom 5 ser vi tydeleg dette mønsteret; at «den eine» drog «dei andre» med seg utan at dei i utgangspunktet var skuldige i slike handlingar som han (v. 14): «dei mange er døde ved at den eine fall» (v. 15), « døden kom til å råda ved den eine, fordi denne eine fall» (v. 17), «éin manns brot vart til fordøming for alle menneske» (v. 18).

 

«Alle døyr i Adam»,

seier Paulus vidare i 1 Kor 15, 22. Dette uttrykket «i Adam» kan kanskje setje oss på sporet til å finne ut korleis Adam sine etterkomarar kunne bli medskuldige i det stamfaren deira hadde gjort. Vi finn ofte i Bibelen tanken at arvestoffa til barn og barnebarn allereie ligg i forfedrar slik at etterkomarane endåtil var delaktige i handlingar lenge før dei var fødde (Hebr 7, 9-10). Såleis kunne vi etter bibelsk språkbruk vere «i Adam» då han fall i synd. Vi er alle blitt syndarar, åndeleg døde og fordømde på grunn av Adam sitt syndefall.

Rom 5 framsteller klårt menneskeslekta si falne stilling overfor Gud på grunn av Adam sitt fall. Likevel er det ikkje dette som er mest i fokus. Derimot ser vi at Adam er framstelt som eit førebilete på han som skulle kome, Jesus (v. 14). Desse to personane er samanlikna og  sett opp mot kvarandre på ein slik måte at ein ser både likskapar og kontrastar mellom dei. Det er ikkje nok med at Jesus retta opp att det Adam hadde øydelagt; resultatet av Jesu verk vart så «mykje meir» (v. 17). Eller som det står i v. 20: «Der synda vart stor, vart nåden endå større».

Hadde ikkje Gud gripe inn i verdshistoria ved å sende Son sin, ville vi alle døydd og gått fortapt saman med Adam (1Kor 15, 22; Rom 5, 18).Heilt frå dei fyrste tider hadde Gud gong på gong tala gjennom profetane om ein frelsar som skulle kome i ei fjern framtid (Hebr 1, 1). Men då tida var fullkomen, sende Gud Son sin, fødd av ei kvinne, fødd under lova (Gal 4,4). Gud greip inn. Og måten han gjorde det på var så genial at korkje menneske, englar eller makter er i stand til å fatte det (1 Pet 1, 12). Og når Paulus gjennom Andens openberring får nåde til å skode inn i Guds frelsesplan, må han berre utbryte: «Å, for djup av rikdom og visdom og kunnskap hjå Gud! Kor uransakelege hans domar er, og kor usporlege hans vegar!» (Rom 11, 33) Dette er Guds løyndom (Kol 2, 2).

Nokre meiner om Jesus at han var Guds son fullt og heilt og fornektar det menneskelege ved han. Andre, og det er svært mange, meiner han var berre eit godt menneske. Men her i Gal 4, 4 er det sagt tydeleg at Jesus var sann Gud, sant menneske og jøde. I Filipparbrevet kapittel to seier Paulus at Jesus gav avkall på det å vere lik Gud, fornedra seg og tok ein tenars skikkelse på seg. Utifrå dette har nokre utleia den såkalla «Kenose-teorien» som går ut på at Sonen, då han vart menneske, «uttømde seg» for guddommelege eigenskapar. Dette for å kunne vere eitt med oss og vere lydig mot sin Far. Denne teorien må vi ta sterk avstand frå, sidan han avgrensar Jesus og gjer han til noko anna enn det Gud er. Der er mange døme på at Jesus visste langt meir enn det vanlege menneske kunne vite (Joh 1, 48; 2, 25). Og han viste ved fleire høve at han hadde makt over naturkrefter, sjukdom, død og vonde ånder (Matt 12, 15; Mark 3, 5; Joh 11, 43; Matt 8, 32). Derimot gav han friviljug avkall på det å gjere seg nytte av sine guddommelege evner og eigenskapar utan at det hadde eit særleg føremål (Matt 4, 1-10).

Kvifor er det så viktig å hevde Jesu to naturar; den menneskelege og den guddommelege?

Guds son kom til jorda for å døy og der igjennom frelse oss menneske frå ei evig fortaping. Det var Faderen som elska sine skapningar så høgt at han var viljug til å ofre det kjæraste han hadde: sin eigen son (Joh 3, 16). Truleg var det ingen andre i heile universet som kunne gjere dette. Prisen for å kunne utsone all verda si synd var så ufatteleg høg at det kravdes eit slikt offer: Jesu dyre blod (1Pet 1, 19). Det var ein slik vi måtte ha (Hebr 7, 26). Og dette skjedde ved eit guddommeleg under i Maria sin kropp. Den Heilage Ande si kraft kom over henne på ein slik måte at ho vart med barn utan medverknad frå nokon mann (Luk 1, 35). Såleis vart denne som vart fødd «heilag, skuldlaus, rein og skild frå syndarar» (Hebr 7, 26). For «den dårlege ferda» vert ervd frå fedrane                (1 Pet 1, 18).

Likevel, sjølv om Jesus altså var sann Gud, var han òg sant menneske. Ja, for om det ikkje var for å bli eit sant menneske han kom til jorda, så kunne han vel framleis vere i himmelen og utføre det han skulle derifrå? Det er fleire grunnar til at han måtte bli eit sant og ekte menneske. For det fyrste: Han kom fordi han skulle døy (Joh 12, 27). Døden kom inn i verda på grunn av menneska si synd. Englar eller andre himmelske vesen døyr ikkje. Det er det menneska og andre jordiske skapningar som gjer. Og for at Guds Son skulle kunne døy, måtte han bli mennesket Jesus. Det er ikkje grunn til å tru noko anna enn at Jesus var ein ekte son av Maria. I evangelia finn vi to ulike framstellingar av Jesu ættetavle, hos Matteus og Lukas. Det er mykje truleg at den vi finn hos Lukas er Jesu ættetavle gjennom Maria. Ho tek til med Eli, Maria sin far, og vert ført heilt tilbake til Adam (Luk 3, 23-38). Dette viser at Jesus verkeleg er fødd inn i menneskeslekta og er ein Adams etterkomar.

Eg trur det er dette Paulus tenkjer på når han i 1 Kor 15, 45 talar om den fyrste og den siste Adam. Då den fyrste Adam synda, drog han alle menneske med seg i fallet. Då den siste Adam døydde, drog han alle menneske med seg i døden («alle døyr i Adam», 1 Kor 15, 22). I Jesu død ligg alle menneske sine synder, han vart ein representant for oss alle. «Han bar syndene våre på lekamen sin opp på treet» (1 Pet 2, 24). Vi var i Han då han i vår stad måtte smake «synda si endelege løn»(Rom 6, 23), fortapinga (Matt 27, 46). Sett frå Guds side døydde heile Adam si slekt med han. Såleis vart han «den siste Adam».

Men det sluttar ikkje her; for, som det står i 1Kor 15, 46: etter det naturlege kjem det åndelege. Adam var det fyrste mennesket (v. 45). Det andre mennesket er av himmelen (v. 47). Det fyrste mennesket vart skapt av Guds hand som ein naturleg, jordisk skapning. Det andre mennesket er ein «nyskapning»! Den som trur på Jesus er det som vert delaktig med Han i det som skjedde. Og om den som tek konsekvensen av standpunktet sitt og vert døypt, så står det at han har ikledd seg Kristus (Gal 3, 27). Vidare når vi les om denne sameininga med Kristus i Rom 6, står det om at vi er blitt sameina med han med ein død som er likt døden hans; men òg med ei oppstode som er lik oppstoda hans (v. 5). Og vidare: «Døydde vi med Kristus, så trur vi at vi òg skal leve med han (v. 8). For Gud var alle menneske «i Adam» og døydde med «den siste Adam». Men då han som vart den siste Adam stod opp igjen, var «det andre mennesket» skapt (1 Kor 15, 47). Dette mennesket var òg «eit nytt menneske» (Efes 2, 15), eller «ein ny skapning» (2 Kor 5, 17; Gal 6, 15).

Det er dette mønsteret vi ser både i Rom 6 og Efes 2; at den truande har flytta inn i Kristus. Han gjorde seg fyrst delaktig i vår død; men deretter tok han oss med seg og let oss få del i hans liv (Rom 6, 5; Efes 2, 3). Dette vert synleggjort i dåpen, der den truande vedkjenner seg ei personleg tru på Jesus og ynskjer å gravleggje det gamle livet og stå opp til eit nytt liv med Jesus.

 Som nemnt tidlegare, har stengslene som var mellom jødar og heidningar no blitt brotne ned slik at «dei begge» no har same rett til frelse (Efes 2, 18). Ikkje nok med det; i seg sjølv har han skapt «eitt nytt menneske» av dei to (2, 15). Faktisk står det at dette skjedde «i ein lekam». Det var altså i Jesu fysiske lekam alt skjedde. Som nemnt ovanfor, var det umåteleg viktig at Sonen fekk ein lekam (Hebr. 10, 5). Heile forsoningsverket skjedde i den lekamen. Denne lekamen har vi altså del i. Det var denne lekamen alle våre synder vart lagt på (1 Pet 2, 24). Det var i denne lekamen vi døydde i, vi og alle i Adam si slekt (1 Kor 15, 22). Denne naturlege lekamen, Jesu naturlege lekam, døydde og vart gravlagd (Joh 12, 24; 1 Kor 15, 46).

 

Det nye mennesket er skapt til gjerningar

Men det var ikkje Jesu naturlege lekam som stod opp att; det var ein åndeleg lekam. Det er denne noverande lekamen vi har del i. I samband med innstiftinga av nattverden snakka Jesus om sin lekam som vi skulle ete og få del i (Matt 26, 26; Mark 14, 22). Og i den samanhengen knyter ein det til døden hans. Likeeins talar han i Joh 6, 54 om at vi skal ete hans kjøt og drikke hans blod. Men når vi les om dette i Rom 6 er det ikkje fyrst og fremst fokusert på at vi er døde med han, men meir på at vi er oppreiste med han og lever vidare med han.

Det same ser vi i Efes 2, der det står om at vi er skapte til gode «gjerningar». Og gjerningar er det levande menneske som gjer. No er det vel enkelte som vil hevde at vi kristne ikkje skal gjere gjerningar, for Jesus har allereie gjort alt. Det er sant nok; For det fyrste har han gjort alt som skal gjerast når det gjeld frelsa. For det andre er det vel slik at vi ikkje skal gjere noko sjølve, eller rettare sagt: i eiga kraft. Og for det tredje: «gode gjerningar» er ikkje det same som lovgjerningar, noko som Paulus brukar mykje krefter på å fordøme.

Derimot er det her tale om gjerningar som Gud føreåt har lagt ferdige, så vi skulle ferdast i dei (v. 10). I utføringa av desse gjerningane er det såleis mest om å gjere for oss å lytte etter Guds røyst, så han får leie oss inn i gjerningane. Og at vi er viljuge til å la oss leie. Det er altså meininga at dette nye mennesket skal gjere noko, fungere og ha viktige oppgåver.

 

Kunngjere Guds visdom for åndeverda

Som nemnt ovanfor, hadde Paulus fått i oppgåve å forkynne heidningane evangeliet om Jesus og opplyse «alle» om korleis denne nye tida med denne løyndomen skulle vere (v.8-9). Men i verset etter kjem etter desse to, kjem Paulus med ei utsegn som det er verd å merke seg; Her kjem han inn på den guddommelege planen for tida vi lever i og kanskje tidsaldrar som kjem: «Slik skulle no Guds mangfaldige visdom kunngjerast gjennom kyrkjelyden for maktene og herredøma i himmelen» (v. 10). Uttykket «maktene og herredøma i himmelen» finn vi òg i Efes 6, 12 der vi les at vi som kristne har kamp mot desse, og ikkje menneske. Her ser vi at det er vonde åndskrefter vi strir mot. I kap. 3, 10 står det ikkje noko om dette, så truleg er det tale om både gode og vonde makter som vi har rundt oss. Kvar er så desse: I kap. 2, 10 står det at dei finst «i himmelen», i kap. 6, 12 står det om ein «vondskapens åndehær i himmelrommet».

På desse to stadane er same ordet på grunnteksten, «epouranáois», omsett med to ulike ord; «himmelen» og «himmelrommet». Grunnen til at det i det eine høvet er brukt ordet «himmelrommet» er ei bibelsk forståing av at dei vonde åndsmaktene og djevelen sjølv finst i luftrommet som omgjev jorda. I det andre høvet er det brukt ordet «himmelen» fordi ein har ei oppfatning av at det her ikkje spesielt er tale om vonde åndsmakter, men kanskje heller alle klasser av åndelege vesen, både rundt oss og i himmelen.

Vers 10 tek til med «for at» i mange omsetjingar; «for at Guds mangfaldige visdom no skulle kunngjerast for maktene og herredøma i himmelen». Det kan sjå ut som det er dette som er hovudmålsetjinga bak det som står i dei to føregåande versa; det at Paulus skulle forkynne heidningane evangeliet om rikdomen i Kristus og opplyse alle om denne løyndomen. Desse to hovudmomenta i Paulus si teneste kan sjølvsagt ikkje sjåast på separat; det er rikdomen i Kristus for alle som trur som er løyndomen. Likevel er det skilnad på å forkynne evangeliet og å undervise om slike djupe sanningar som er representert i løyndomen. Paulus hadde òg eit særleg  kall til å gjere Jesu namn kjent mellom heidningfolka. Denne løyndomen skulle han gjere kjent for «alle».

         Dette må forståast slik at gjennom Paulus og dei andre apostlane si teneste skulle menneske over alt kome til tru, bli poda inn i Kristi lekam og danne lokale kyrkjelydar. Etter som dette skjedde, ville desse starte opp med evangelisk arbeid etter apostlane sine tilrettevisingar. Gjennom kyrkjelydane si samla verksemd gjennom vitnemål, forkynning, undervisning og levd liv er det vel tanken at englevesena, både gode og vonde, både i himmelrommet rundt oss og i sjølve himmelen på ein eller annan måte skal registrere noko av Guds mangfaldige visdom. Det er ganske merkeleg dette, for bibelen seier noko om at englane har vanskeleg for å skjøne dette med frelsa og forsoninga (1 Pet 1, 12). Ein skulle òg tru det var viktigare at menneska, som var fortapte, skulle bli frelst; enn at englane skulle få del i Guds visdom. Ein skulle òg tru at englane allereie hadde fått sett mykje av Guds visdom.

Men eg tenkjer meg det må liggje eit større og meir langsiktig mål bak dette, noko som kanskje ligg utanfor vår fatteevne som menneske. Kanskje denne åndelege tenesta som kyrkjelyden «no» skulle ta til med skal halde fram langt inn i den framtidige og evige posisjonen vi som Jesu brur og hustru skal ha på hans trone (Op 3, 21; 21, 9). Vi skal sjølvsagt ha ei stor og viktig oppgåve å utføre der, og kanskje dette er noko av det. Dette som vi les om i Efes 3, 10 er sjølvsagt avhengig av at evangeliet blir forkynt og menneske  vert frelst, og såleis er no ikkje det mindre viktig. Korleis vi «no» skal kunne bevisst og direkte gjere Guds visdom kjent for desse åndevesena, er vanskeleg å skjøne. I kyrkjelyden sitt arbeid korkje ber vi eller snakkar til englar eller ånder. Dette er faktisk noko vi vert åtvara mot i bibelen (1 Kor 10, 20-21; Kol 2, 18). Derimot står det om at vi skal stå djevelen imot (Jak 4, 7) og drive ut vonde ånder (Mark 16, 17). Ei av dei åndelege nådegåvene som skal finnast i kyrkjelydane er òg å prøve ånder (1 Kor 12, 10;1 Joh 4, 1). Uansett korleis vi forstår dette vi her har drøfta, fortel bibelen oss at desse maktene finst og er verksame. Og vi må rekne med dei. Mange gonger er det vel slik at vi trur det er menneske vi har strid imot når nokon står imot evangeliet og alt som har med Gud å gjere, som til dømes tilhøvet til Israel, Guds folk. Derimot er menneska påverka og styrde av djevelen og hans åndehær (Efes 2, 2; 6, 12). Kanskje perspektivet vårt og metodane våre vert annleis om vi skjønar dette.

Vidare, når det gjeld dette at kyrkjelyden skal gjere kjent Guds visdom, er det vel ikkje tilfeldig at Paulus allereie i kapitlet etter han talar om dette tek til å undervise om korleis livet i kyrkjelyden skal levast og om tenestegåver Gud har gjeve til kyrkjelyden så han skal fungere på rett måte. Der er nemnt apostlar, profetar, evangelistar, hyrdingar og lærarar (Efes 4, 11). Frå vers sju til seksten får vi ei fortetta skildring av korleis lekamen skal fungere.

Denne lekamen er Kristi lekam der han sjølv er hovudet og vi lemane (1 Kor 12, 27; Kol 1, 24). At dette er ein realitet for Paulus ser vi tydeleg også i dette avsnittet; for i v. 15 seier han at vi skal vekse opp til han som er «hovudet», Kristus. Og han held fram i v. 16 og seier at ved han vert heile «lekamen» knytt saman og halden i hop med kvart støttande band, alt etter den oppgåva som kvar einskild er tilmælt. Såleis veks lekamen sin vokster og vert oppbygd i kjærleik. Desse tenestegåvene vi finn i v.11 er gjevne for at «dei heilage kunne setjast i stand til å gjera teneste, til å oppbyggja Kristi lekam» (v. 12). Det er ikkje berre desse som har slike særlege tenester som skal gjere kyrkjelyden sitt arbeid; deira oppgåve er å medverke til at «dei heilage kunne setjast i stand til å gjera teneste, til å oppbyggja Kristi lekam» (1Kor 12: 27). Den enkelte lem skal altså ha ei «teneste» i å medverke til at Kristi lekam vert bygd opp. Såleis skal den enkelte ta del i dette byggjande arbeidet, denne voksteren (v. 15-16).

Denne utviklinga eller voksteren skjer vel ved at både storleiken aukar og det skjer ei indre utvikling, slik det er med andre levande lekamar, andre organismar. Nokre av tenestegåvene, som til dømes apostlar, profetar og  evangelistar har vel som hovudoppgåve å vende seg til utanfor-ståande og søkje å overtale dei til å vende om og tru på Jesus, medan hyrdingar og lærarar fyrst og fremst har til oppgåve å føre tilsyn med kyrkjelyden og undervise. Og når alle lemane kjem i funksjon, veks kyrkjelyden sin naturlege vekst som er vanleg for ein lekam, mest som av seg sjølv (v. 16).

Vi har snakka mykje om ein «lekam», men vi kan vel like godt snakke om eit «menneske». Det er også det Paulus gjer her i Efesarbrevet og andre stader (Efes 2, 15; 4, 24; 1 Kor 15, 47). Vi har allereie nemnt dette ovanfor, at Gud har skapt «eit nytt menneske» av «dei to», jødar og heidningar (Efes 2, 15). Andre stader snakkar han om «ein ny skapning». Ut ifrå samanhengen ser vi at dette er det same. Når det står at vi er «skapt i Kristus Jesus», skjønar vi at det er tale om ei «nyskaping». Og dette er det nye mennesket. Det fyrste mennesket, Adam, er det same som «det gamle mennesket».(2 Kor 5, 17; Gal 6, 15; Efes 2, 10). Dette er «løyndomen»; dette at Gud har skapt eit «nytt» menneske etter at «det gamle» har utspelt rolla si. Løyndomen ligg òg i alt som vedkjem dette nye mennesket, og alt som dette nye mennesket skal vere med på og oppleve frå starten på pinsedag og til evig tid. Eg trur ikkje vi er i stand til å fatte kor stor denne løyndomen er (Efes 5, 32). Det er sambandet og samhandlinga til Kristus og kyrkjelyden, både den lokale og universale. Det er no og i uendeleg tid framover.

 

«I dei komande tider»

Framtida til det nye mennesket

Når det gjeld dette at kyrkjelyden skal gjere Guds visdom kjend for maktene og herredøma i himmelen eller himmelrommet, trur eg nok vi skal ta det med ro. Førebels skal vi la oss leie av Gud inn i dei gjerningane han har lagt framføre oss (Efes 2, 10) og  la Guds ord bli forkynt og undervist overalt. Og så er det mykje som talar for at både englar og makter følgjer med i det vi held på med. Sjølv om vi kanskje ikkje ser stordomen i dette; at Kristus på denne måten er blitt mangfaldiggjord i form av enkeltpersonar som er «i Kristus», lokale kyrkjelydar spreidde utover heile verda, og så til slutt den universale kyrkjelyden som til saman utgjer «det nye mennesket». Kanskje åndeverda meir enn vi ser denne levande organismen som ein betydeleg maktfaktor. I samband med dette, kan vi tenkje på Jesus ord om oss som saltet på jorda (Matt 5, 13) og Paulus sine ord om kyrkjelyden som ei kraft som hindrar Antikrist i å tre fram    (2 Tess 2, 6).

Men likevel er det nok fyrst i framtida dette nye mennesket vil gjere seg gjeldande. I Efes 2, 6-7 står det at Gud har vekt oss opp med Jesus og sett oss i himmelen med han så han i dei komande tider skal kunne vise sin overveldande rike nåde i godleik mot oss i Kristus Jesus. Sjølv om vi allereie har fått del i mykje av den rikdomen og velsigninga gjennom frelsa i Jesus Kristus (Efes 1, 3), så er det lite å rekne samanlikna med den rikdomen han har tiltenkt oss i framtida (1, 18), og den fantastiske posisjonen vi skal ha saman med Jesus. Dette får vi ei aning om når det står «sette oss i himmelen med han» (v. 6). Vi veit at Jesus «sit» no på Faderen si trone (Hebr 8, 1; 12, 2). Men Jesus seier sjølv i Op 3, 21: « Den som sigrar, han vil eg gje å sitja med meg på mi trone, liksom eg òg har sigra og har sett meg med Far min på hans trone». Vi kan nok ikkje fatte kva ein slik posisjon vil innebere. Op 21, 9 omtalar oss som «brura, Lammets hustru».

Bibelen talar om foreininga som er mellom ektefolk, vert det kalla at dei er «eitt kjøt» (1 Mos 2, 24). Når Paulus talar om dette, så seier han i same andedraget: «Denne løyndomen er stor – eg talar her om Kristus og kyrkjelyden» (Ef 5, 32). Kor stor denne løyndomen verkeleg er, er det nok fyrst då vi kjem til å skjøne – når vi har sett oss på hans trone. Likeeins er det fyrst då vi eigentleg skal byrje å skjøne litt av kva «hans overveldande rike nåde» er for noko (2, 6), sjølv om mange av oss gjennom eit heilt liv har prøvd å trengje inn i det. Når Gud har fått vist oss dette, er det vel at vi kan ta til med det noko av det som er Guds plan for oss; å «gjere Guds visdom kjend» for dei himmelske engle-skapningane (3, 10). Og kjernen i Guds visdom må vel vere Guds frelsesplan og alt som høyrer med der. Sentralt i dette må også vere openberringa av «løyndomen».

Likevel, når ein les om desse tinga og prøver å granske det bibelen fortel om desse framtidige tinga, skjønar ein berre meir og meir at så utruleg mykje framleis er «løynt» for oss; vi berre anar at det som ligg framføre oss er ufatteleg stort og fylt av herlegdom.

 

Ein annan løyndom

Før vi får oppleve denne framtidige herlegdomen, er det ei anna viktig hending som vi ventar på skal skje: Jesu atterkome. Dette er eigentleg ikkje noko nytt i bibelsk tyding slik at det kan kallast ein «løyndom»; noko som i tidlegare tider har vore skjult, men no er vorte openberra. Bibelen inneheld fleire profetiar som omhandlar dette (Sak 14, 4; Apgj 1, 11), og Jesus sjølv profeterte om det (Matt 24, 27;30). Dette er profetiar om Messias si kome til jorda som enno ikkje er oppfylde, gjerne i samband med forteljingar om «Herrens dag». Dette var ikkje ukjent for jødane. Det var dette læresveinane til Jesus ville få greie på då dei spurde etter teiknet på hans kome og på tidsalderen sin ende, og kva tid det skulle hende (Matt 24, 3).

Men det var ei anna hending Jesus ikkje fortalde om, eller berre vagt hinta til (Joh 14, 3). Denne hendinga ligg utanfor jødane sin profetiske kalender, og gjeld berre den nytestamenlege kyrkjelyden. Difor var dette noko som vart openberra for apostlane, særleg for Paulus, og kjem inn under kategorien «ord frå Herren» (1Kor 15, 51-52; 1Tess 4, 15-17).

Det er stor skilnad mellom denne hendinga og den store offisielle hendinga som både profetane og Jesus fortel om. Denne hendinga fell saman med den store profetiske hendinga i framtida kalla «Herrens dag» (Joel 2, 11; Sef 1, 14), eller «Herrens vreidedag» (Sef 2, 2). Dette vert ein dag med «mørker og dimme» (Joel 2, 2; Sef 1, 15). «Då skal Menneskesonens teikn syna seg på himmelen, og alle folk på jorda skal setja i med klagerop, og dei skal sjå Menneskesonen koma på himmelskyene med kraft og stor herlegdom» (Matt 24, 30; Op 1, 7). Og han skal fysisk setje føtene sine på Oljeberget (Sak 14, 4; Apgj 1, 11).

Den framtidige profetiske hendinga Paulus viser til i 1 Tess 4 vert ikkje skildra som ei stor offisiell hending der Jesus kjem tilbake til jorda frå himmelen «med kraft og herlegdom» samtidig med store kosmiske naturkatastrofar. Derimot står det om at dei døde i Kristus skal stå opp uforgjengelege og dei levande (i Kristus) skal saman med dei bli rykte opp i lufta for å møte Herren. Og så skal dei alltid vere hos han. Vi skjønar her at dette ikkje gjeld alle som lever, men dei som høyrer Kristus til (1 Kor 15, 23).

Det er ikkje noko som er til hinder for at dette kan skje kva tid som helst. Dersom nokon meiner det framleis er profetiar om endetida som fyrst må oppfyllast, skuldast det truleg at dei blandar saman desse to framtidige profetiske hendingane. Paulus sjølv trudde dette kom til å skje i hans levetid (1Tess 4, 15), og det er vel Guds vilje at vi alltid skal vere budde på dette – og vere reiseklare.

 


4 Responses to Apostlane si lære jamfør Apostelgjerningane 2, 42

  1. Avatar Johnnis
    Johnnis says:

    «Det var viktig for Jesus å vise seg for mange etter oppstoda, slik at dei kunne vere «augevitne»»

    Dette er noe jeg hører en gang i blandt, og jeg blir veldig forundret. Vi har i dag ikke tilgang til noen av disse vitnemålene, og det er ganske trist.

    Vi ser ofte at det gjøres en innsats for å samle in kunnskap om en døende kulturarv. Eventyr, språk. musikk. arkitektur osv. En antropolog fra Mars ville kanskje klødd seg litt i hodet, hvorfor reise rundt med båndopptaker og ta opp gamle stev? Hvilken verdi har alt dette for oss i dag? Ikke kan vi spise det og ikke kan vi varme oss på det.

    Det samme gjelder øyenvitner til viktige historiske hendelser. Men dette dokumentasjonsarbeidet begynner som oftest rett før det er forsent. I likhet med kulturen er det ofte rett før vitnene begynner å nærme seg døden at man for alvor begynner å ta fram lydopptakeren og videokameraet.

    Det er trist, nærmest en tragedie, at ingen noterte ned vitnesbyrdene til oppstandelsen, eller at eventuelle nedtegnelser ikke har overlevd til i dag. Jeg er på ingen måte overrasket over at vi i dag ikke har noen vitnesbyrd til oppstandelsen. Her er det mange mulige grunner til dette. Kanskje ble disse vitnesbyrdene nedtegnet, men at nedtegnelsene har gått tapt. Det er jo de aller færreste dokumentene fra antikken som har overlevd fram til i dag. En annen mulig grunn er at ingen noterte ned disse vitnesbyrdene fordi de kanskje trodde at Jesus skulle komme tilbake i løpet av noen få generasjoner. Her er det mange mulige forklaringer, og at slike vitnesbyrd når oss er unntaket og ikke regelen.

    Men om det er slik at det var viktig for Jesus å ha mange øyenvitner greier jeg ikke å forstå hvorfor vi i dag ikke har noen.

  2. Avatar Johnnis
    Johnnis says:

    «Her vart nok profetiane frå Det gamle testamentet tekne fram, som viser fram til han som skulle kome. Og desse finn vi heilt frå 1 Mosebok.»

    Det er ingen steder i det gamle testamentet som med rene ord forteller oss om Jesus. Det er ikke dermed sagt at det gamle testamentet ikke forteller oss om Jesus. Artikkelforfatteren viser til profetier, og profetier er ofte poetisk og krever ofte noe tolkning.

    Artikkelforfatteren nevner noen få eksempler, og her vil jeg vi skal se nærmere på disse bibeltekstene.

    1 Mos 2:17 «Men av treet til kunnskap om godt og ondt må du ikke spise. For den dagen du spiser av det, skal du dø.»»

    Her forteller Gud til Adam at om han spiser fra treet til kunnskap om godt og ondt så skal han dø. Mange forstår dette som å bli dødelig, da Adam og Eva ikke bokstavelig døde den dagen.

    1 Mos 2:21 «Da lot Herren Gud en dyp søvn komme over mannen. Mens han sov, tok han et ribbein og fylte igjen med kjøtt.»

    Denne teksten forteller om hvordan Gud tok et ribbein fra Adam. Gud brukte så ribbenet til å skape kvinnen.  Grunnen til at han gjorde det var fordi det ikke er bra for noen å være alene, og mannen trengte en hjelper av samme slag.

    1 Mos 2:24 «Derfor skal mannen forlate sin far og sin mor og holde fast ved sin kvinne, og de to skal være én kropp.»

    Her understreker Gud at mannen og kvinnen hører sammen. De er skapt av samme bein og kjøtt og er ment for hverandre.

    1 Mos 2:25 «Begge var nakne, både mannen og kvinnen, og de skammet seg ikke for hverandre.»

    Uten kunnskap om det gode og det onde så skammet de seg ikke over kroppene sine.

    2 Mos 12:5 «Lammet må være et årsgammelt værlam uten feil. Dere kan ta enten et lam eller et kje.»

    Her fortelles om den første påsken, og Gud gir beskjed om hvordan påsken skal feires og at dette skal være en evig ordning. Hver påske skal man ofre et lam til Gud. Hele lammet skal spises i løpet av natten og om det er noe igjen om morgenen skal det brennes. Som offer til Gud er det viktig at dette offeret er uten skavanker. I og med at Gud her spesifikt krever et lam som offer er det klart at det er fysiske skavanker det er snakk om og ikke åndelige.

    Jes 7:14 «Derfor skal Herren selv gi dere et tegn: Se, den unge jenta skal bli med barn og føde en sønn, og hun skal gi ham navnet Immanuel.»

    Dette er en profeti. Den ble gitt til Ahaz som var konge i Judea fra 736/735 f.kr. til 716/715 f.kr. Ahaz er også nevnt av Matteus som en av Jesus forfedre. Kong Resin av Aram og Kong Pekah av Israel gikk til krig mot Kong Ahaz. Jesaja fikk i oppdrag fra Gud og fortelle Kong Ahaz at de ikke kom til å lykkes med å styrte Jerusalem. Og som et tegn på at denne profetien skulle gå i oppfyllelse skulle det altså skje at ei ung jente skulle føde en sønn. Han skulle hete Immanuel og han inntil han forstod å forkaste det onde og velge det gode skulle han spise rømme og honning, og da skulle landene til Kong Aram og Kong Pekah bli øde. I følge Jes 7:8 skulle det ta 65 år fra profetien ble sagt før Efraim ble knust. I tillegg til bibelen har vi også assyriske og armeiske tekster som beskriver denne krigen.

    Jes 53 Her er teksten så lang at jeg her heller linker til den.
    http://www.bibel.no/Nettbibelen?query=UGta3dvrStWsldvAg+JHXToKDy8p150FHH0bJafSWyE+6//uR8BrzVXfbg4CipR1

    Leser man Jes 53 uten den kontekst som resten av Jesaja gir så kan man få inntrykk av at denne teksten handler om en person. Jesaja er en av bibelen vakreste og mest poetiske tekster Flere ganger personifiseres steder og grupper og det brukes til stadighet bilder. «Herrens lidende tjener» som omtales i Jes 53 finner du også flere andre steder i Jesaja. Denne tjeneren omtales som Guds utvalgte, Guds budbringer og sendebud, Israel, Jakob og Jesjurum. Det kommer altså tydelig fram ellers i Jesaja at man ikke snakker om en person, men om nasjonen Israel. Det står det flere steder i klartekst. Jesaja er en tekst som omhandler en periode av Israels historie og prøver å gi den mening. Enkelte historiske hendelser forklares som villet av Gud og forteller oss også hvorfor. Det fortelles om hvordan Israel skal lide, men så tilslutt seire. Det fortelles at Israel skal fortelle andre nasjoner om Gud og hans storhet.

    Alle disse tekstene som artikkelforfatteren nevnte har altså helt klart en betydning i seg selv. De er ikke som en tom kopp. Jo visst kan man i disse tekstene finne betydning om Jesus, men ikke uten å først helle ut det som er i koppen fra før av. Skal man i det gamle testamentet finne profetier om Jesus må man først forkaste en bokstavelig lesing av det gamle testamentet.

  3. Avatar Johnnis
    Johnnis says:

    «… Ei slik frikjenning er rettskraftig innfor dei høgaste rettsinstansar. …»

    Her har jeg plukket et sitat ut fra sin kontekst. Her forklarer artikkelforfatteren hvordan vi mennesker kan frikjennes av Gud. Jeg skal ikke gå nærmere inn på akkurat dette da de høyeste rettsinstanser er utenfor min fatteevne. Jeg vil derfor i stedet se litt nærmere på de lavere rettsinstanser.

    I Norge kan man ikke med viten og vilje dømme noen for noe de ikke har gjort, selv om den uskyldige skulle ønske det selv. Men la oss tenke oss at det var mulig. La oss tenke oss at det var en mann som hadde voldtatt ei ung kvinne. Den skyldige ble straks arrestert, innrømmet og angret dypt på sin forbrytelse. I den påfølgende rettsaken kom hans far fram og så seg villig til å sone straffen i stedet for sin sønn. Den skyldiges far ble så sendt til tre år og fire måneder i fengsel.

    I denne tenkte virkeligheten ville dette vært rettskraftig, men ville det vært rettferdig? Hva synes du?

    Personlig ville jeg ha protestert. Jeg ville hevdet at denne rettsinstanser vær urettferdig. Jeg mener at det som skjedde i denne tenkte rettsaken vær feil på to punkter. Jeg mener det er feil å straffe en uskyldig, og jeg mener det er feil å la en skyldig gå fri. Og ingen omstendigheter kan for meg rettferdiggjøre dette som for meg er fundamentalt urettferdig. Det er altså slik at det som er rettskraftig innenfor de høyeste rettsinstanser ikke er det blant de laveste rettsinstanser, og det som er rettferdig og nobelt for den høyeste er fundamentalt urettferdig og korrupt for den laveste.

  4. En gang i blant hører jeg i kristen teologi ordet rettferdighet og ordet nåde brukt i samme åndedrag, og dette har alltid forvirret meg. Men etter å nylig ha lett litt rundt på Internett har jeg plutselig forstått noe nytt. Rent logisk kan ingenting være rettferdig og nådig samtidig. Rettferdighet er per definisjon alltid fortjent og nåde er per definisjon ufortjent, og ingenting kan være fortjent og ufortjent samtidig.

    I det nye testamentet finner vi, på gresk, ordet «kharis». Dette blir fremdeles den dag i dag av de fleste oversatt med ordet «nåde», selv om en bedre oversettelse er «ufortjent godhet». Ordet «nåde» har med seg bagasje fra andre bruksområder og kan derfor fremstå som ambigiøst for den uinnvidde. Det blir altså slik at for noen kristne er all godhet fra Gud «kharis».

    Da oppstår det et logisk paradoks.

    Premiss 1: Rettferdighet er et gode.
    Premiss 2: Alt godt fra Gud til mennesket er ufortjent.
    Konklusjon: Guds rettferdighet til mennesket er ufortjent.

    Og som jeg påpekte i begynnelsen er rettferdighet alltid fortjent, og ingenting kan være både fortjent og ufortjent samtidig.

    Dette er ikke en kommentar på Guds rettferdighet eller Guds nåde, men på menneskelogikk og hvordan den ikke uten videre lar oss kjenne det som er større enn oss selv.